३. रशिया-युक्रेन युद्धात रशियाची पीछेहाट होते आहे का, पुतीन यांनीही मान्य केलंय की सध्या देश अडचणीत आहे. ४. युक्रेन आता अधिक आक्रमक होतो आहे, अगदी भविष्यात रशियन आक्रमणाविरोधातही तजवीज करताना दिसतोय. युक्रेनची ही रणनीती आखण्यामागे कोणाचा हात आहे, युरोपर की अमेरिका की खुद्द झेलेन्स्की ५. या दोन युद्धांचा भारतावर काय परिणाम, काऱण एकीकडे रशिया कमकुवत होताना दिसतोय, इराण किती तग धरेल याची शाश्वती नाही, आणि दोन्ही देश भारताचे तेल पुरवठादार देश आहेत, मित्र ही आहेत. प्रश्नांची विश्लेषण

 ३. रशिया-युक्रेन युद्धात रशियाची पीछेहाट होते आहे का? पुतीन यांनीही मान्य केलंय की सध्या देश अडचणीत आहे.

 

याचे उत्तर "होय आणि नाही" असे आहे.

लष्करी स्तरावर

रशियाला निर्णायक विजय मिळालेला नाही. 2026 मध्येही त्याची प्रगती संथ आहे. युक्रेनच्या प्रतिहल्ल्यांमुळे अनेक क्षेत्रांमध्ये रशियन प्रगती थांबली आहे.

आर्थिक स्तरावर

रशियन अर्थव्यवस्थेवर युद्धाचा ताण वाढतो आहे.

• GDP वाढीचा दर कमी झाला आहे.
• महागाई वाढत आहे.
• बँकिंग क्षेत्रावर ताण आहे.
• दिवाळखोरींची संख्या वाढते आहे.

परंतु...

रशिया अजूनही:

• अण्वस्त्र महासत्ता आहे.
• ऊर्जा निर्यातदार आहे.
• संरक्षण उद्योग मोठ्या प्रमाणात उत्पादन करतो.
• युद्ध चालविण्याची राजकीय इच्छाशक्ती कायम आहे.

निष्कर्ष

रशिया पराभूत झालेला नाही; मात्र तो "Attrition War" मध्ये आर्थिक आणि मानवी किंमत चुकवत आहे.

---

 

४. युक्रेन अधिक आक्रमक का होत आहे? यामागे कोणाचा हात आहे? अगदी भविष्यात रशियन आक्रमणाविरोधातही तजवीज करताना दिसतोय.

युक्रेनची ही रणनीती आखण्यामागे कोणाचा हात आहे, युरोपर की अमेरिका की खुद्द झेलेन्स्की

 

अ) युक्रेनची स्वदेशी क्षमता

युक्रेनने मोठ्या प्रमाणात ड्रोन उद्योग उभारला आहे. लांब पल्ल्याचे ड्रोन रशियाच्या तेलशुद्धीकरण प्रकल्पांवर आणि लष्करी पायाभूत सुविधांवर हल्ले करत आहेत.

ब) अमेरिकेची भूमिका

अमेरिका गुप्तचर माहिती, उपग्रह माहिती, प्रशिक्षण आणि शस्त्रपुरवठा करते. त्यामुळे युक्रेनची क्षमता वाढली आहे.

क) युरोपची भूमिका

फ्रान्स, जर्मनी, ब्रिटन आणि इतर युरोपीय देश आर्थिक मदत, हवाई संरक्षण आणि लष्करी उपकरणे पुरवत आहेत.

ड) झेलेन्स्कीचे नेतृत्व

झेलेन्स्की यांनी "युद्ध रशियन भूमीपर्यंत नेणे" हे धोरण स्वीकारले आहे. रशियन तेलशुद्धीकरण कारखाने, रेल्वे, बंदरे आणि लॉजिस्टिक नेटवर्कवर हल्ले करून ते युद्धाचा खर्च रशियावर लादत आहेत.

निष्कर्ष

युक्रेनची रणनीती ही अमेरिकन मदत + युरोपीय पाठबळ + झेलेन्स्की यांचे नेतृत्व + स्वदेशी ड्रोन तंत्रज्ञान यांचे मिश्रण आहे.

---

काऱण एकीकडे रशिया कमकुवत होताना दिसतोय,

 इराण किती तग धरेल याची शाश्वती नाही, आणि दोन्ही देश भारताचे तेल पुरवठादार देश आहेत, मित्र ही आहेत. प्रश्नांची विश्लेषण करा

काऱण एकीकडे रशिया कमकुवत होताना दिसतोय,

 इराण किती तग धरेल याची शाश्वती नाही, आणि दोन्ही देश भारताचे तेल पुरवठादार देश आहेत, मित्र ही आहेत.

५. या दोन्ही युद्धांचा भारतावर काय परिणाम?

अ) ऊर्जा सुरक्षेवर परिणाम

भारत जगातील तिसरा सर्वात मोठा तेल आयातदार आहे.

इराण संकटामुळे

• होर्मुझ सामुद्रधुनी धोक्यात येऊ शकते.
• तेलाचे दर वाढू शकतात.
• LNG पुरवठ्यावर परिणाम होऊ शकतो.
• भारताचा आयात खर्च वाढू शकतो.

---

ब) रशियावरील अवलंबित्व

2022 नंतर भारताने मोठ्या प्रमाणात स्वस्त रशियन तेल विकत घेतले.

जर:

• रशियन उत्पादन घटले,
• निर्बंध वाढले,
• किंवा वाहतूक अडथळे निर्माण झाले,

तर भारताला पर्यायी स्रोत शोधावे लागतील.

---

क) संरक्षण क्षेत्र

भारतीय सैन्याच्या अनेक प्रमुख प्रणाली रशियन आहेत:

• S-400
• Su-30MKI
• T-90 रणगाडे
• AK-203
• विविध क्षेपणास्त्र प्रणाली

रशियन संरक्षण उद्योगावर ताण वाढल्यास सुटे भाग आणि देखभाल प्रभावित होऊ शकते.

---

ड) ड्रोन युद्धाचे धडे

युक्रेन आणि मध्यपूर्वेतील संघर्षांनी दाखवून दिले आहे की स्वस्त ड्रोन अब्जावधी डॉलरच्या पायाभूत सुविधांना धोका निर्माण करू शकतात.

भारतासाठी प्राधान्यक्रम:

• Counter-Drone Systems
• AI आधारित हवाई संरक्षण
• स्वदेशी ड्रोन उत्पादन
• ऊर्जा पायाभूत सुविधांचे संरक्षण

---

ई) भारताच्या परराष्ट्र धोरणाची कसोटी

भारताचे:

• रशियाशी सामरिक संबंध आहेत.
• इराणशी ऊर्जा व INSTC संबंध आहेत.
• अमेरिकेशी QUAD आणि तंत्रज्ञान भागीदारी आहे.
• इस्रायलशी संरक्षण सहकार्य आहे.

म्हणून भारताला "Multi-Alignment Strategy" अधिक कुशलतेने राबवावी लागेल