एप्रिल २०२६ पर्यंत, फेब्रुवारीच्या शेवटी सुरू झालेला अमेरिका आणि इराण यांच्यातील लष्करी संघर्ष अल्पावधीतच आधुनिक इतिहासातील सर्वात भांडवलखाऊ युद्धांपैकी एक ठरला आहे. मागील काही दशकांतील दहशतवादविरोधी कारवायांपेक्षा हे युद्ध स्वरूपाने पूर्णपणे वेगळे असून, अत्यंत तीव्र अशा "औद्योगिक" युद्धाच्या स्वरूपात लढले जात आहे, ज्यामध्ये प्रचंड प्रमाणात प्रिसिजन दारुगोळ्यांचा वापर, उच्च-मूल्य असलेल्या धोरणात्मक साधनांची हानी आणि जागतिक तसेच अमेरिकेच्या देशांतर्गत अर्थव्यवस्थेवर गंभीर बहुढंगी परिणाम दिसत आहेत.
पेंटागॉनने आधीच कोरडी पडलेली शस्त्रसाठे भरून काढण्यासाठी आणि प्रत्यक्ष लढाईचा खर्च भागवण्यासाठी २०० अब्ज डॉलर्सच्या अतिरिक्त संरक्षण अंदाजपत्रकाची मागणी केली आहे, त्यामुळे या युद्धाचा वित्तीय प्रवास अभूतपूर्व ठरत आहे. खाली शस्त्रास्त्रे, प्लॅटफॉर्म्स, प्रादेशिक पायाभूत सुविधा आणि व्यापक व्यापक आर्थिक (मॅक्रो इकॉनॉमिक) परिणाम यांमधील खर्चाचा सविस्तर आढावा दिला आहे.
1.
शस्त्रे आणि
दारुगोळ्यांची झळ: प्रिसिजन युद्धाचा खर्च
या युद्धाच्या "अत्यंत प्रचंड" खर्चामागील मुख्य कारण म्हणजे इराणी प्रक्षेपण प्रणाली आणि त्यांना निष्प्रभ करण्यासाठी लागणाऱ्या अमेरिकन इंटरसेप्टर्स यांच्या किमतीतील प्रचंड फरक. ही "असममित झीज" अमेरिकन खजिन्याला अतिशय वेगाने संपवते आहे.
क्षेपणास्त्रांचा वापर आणि पुनर्भरण
अमेरिकन नौदल आणि हवाई दलाने इराणच्या एकात्मिक हवाई संरक्षण प्रणाली (IADS) दडपण्यासाठी आणि संरक्षणात्मक बंकरमध्ये असलेल्या आयआरजीसी सुविधांवर हल्ले करण्यासाठी हजारो क्रूझ क्षेपणास्त्रे डागली आहेत.
टॉमहॉक लँड अटॅक मिसाईल्स (TLAM): प्रत्येक टॉमहॉक क्षेपणास्त्राची किंमत सुमारे २ दशलक्ष डॉलर्स आहे. आतापर्यंत "हजारो" क्षेपणास्त्रे डागली गेल्यामुळे, या हल्ल्यांसाठीचा खरेदी खर्च एकटाच ४ ते ६ अब्ज डॉलर्सच्या पुढे गेला आहे.
इंटरसेप्टर्स (SM-3 आणि SM-6): लाल समुद्र आणि अरबी समुद्रातील कॅरिअर स्ट्राईक ग्रुप्सना इराणी बॅलिस्टिक आणि जहाजविरोधी क्षेपणास्त्रांपासून वाचवण्यासाठी स्टँडर्ड मिसाईल्सचा वापर करावा लागत आहे. एका SM-3 इंटरसेप्टरची किंमत प्रत्येकी १० ते २८ दशलक्ष डॉलर्स दरम्यान आहे. उच्च तीव्रतेच्या हल्ल्यांदरम्यान, केवळ नौदल हवाई संरक्षणावर एका आठवड्यात अमेरिकेने १ अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त खर्च केल्याची नोंद आहे.
पॅट्रियट आणि THAAD: खाडीतील तळांचे संरक्षण करणाऱ्या जमिनीवर आधारित बॅटरींमध्ये प्रत्येकी ४ दशलक्ष डॉलर्स किमतीची पॅट्रियट क्षेपणास्त्रे वापरली जातात, तर THAAD इंटरसेप्टरची किंमत प्रत्येकी साधारण १२.६ दशलक्ष डॉलर्स आहे.
ड्रोनमधील विषमता
इराणकडून वापरल्या जाणाऱ्या "आत्मघातकी ड्रोन" (शाहेद मालिका), ज्यांची किंमत २०,००० ते ५०,००० डॉलर्स दरम्यान आहे, त्यांना पाडण्यासाठी अमेरिकेला जे इंटरसेप्टर्स वापरावे लागतात ते त्यापेक्षा ८० ते १०० पट महाग आहेत. हा "किंमत-विनिमय गुणोत्तर" दीर्घकालीन तैनातीसाठी टिकाऊ नाही.
1.
विभागनिहाय लष्करी तोटा:
हवाई शक्ती आणि पायाभूत सुविधा
या युद्धात व्हिएतनाम युद्धानंतर प्रथमच अमेरिकेची प्रगत मानवी (मॅनड) लढाऊ विमाने लढाईत गमावली गेली आहेत.
संपत्तीचा प्रकार — अंदाजे गमावलेले/हानीग्रस्त युनिट्स — युनिटमागे खर्च — एकूण परिणाम
F-15 / A-10 फायटर्स — ७ (निश्चित) — ५० ते ९० दशलक्ष डॉलर्स — सुमारे ५०० दशलक्ष डॉलर्स
KC-135 स्ट्रॅटोटँकर — १ (अपघात/लढाईसंदर्भात) — ९३ दशलक्ष डॉलर्स — ९३ दशलक्ष डॉलर्स
E-3 सेंट्री (AWACS) — १ (जमिनीवर नष्ट) — २७० दशलक्ष डॉलर्स — २७० दशलक्ष डॉलर्स
F-35 लाइटनिंग II — १ (हानीग्रस्त/आपत्कालीन) — १०० दशलक्ष डॉलर्सपेक्षा अधिक — दुरुस्ती/बदली प्रलंबित
लॉजिस्टिक्स/सपोर्ट — विविध टँकर्स/ड्रोन्स — बदलते — सुमारे २०० दशलक्ष डॉलर्स
१.५ ते २ अब्ज डॉलर्सच्या थेट विमानफ्रेम नुकसानीव्यतिरिक्त, तैनातीचा खर्च प्रचंड आहे. एकच कॅरिअर स्ट्राईक ग्रुप (CSG) चालवण्याचा खर्च दिवसाला अंदाजे ६ ते १० दशलक्ष डॉलर्स आहे. अरबी समुद्र आणि लाल समुद्रात अनेक CSG सतत उच्च इशारा पातळीवर तैनात असल्याने, केवळ नौदल ऑपरेशन्सवरच दरमहा १ अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त खर्च होत आहे.
तळ पायाभूत सुविधा आणि हानी
बहरैनमधील अमेरिकन पाचव्या ताफ्याच्या मुख्यालयावर आणि सौदी अरेबियातील प्रिन्स सुलतान हवाई तळावर झालेल्या इराणी प्रत्युत्तरात्मक क्षेपणास्त्र हल्ल्यांमुळे हॅंगर, इंधन साठे आणि विशेष दुरुस्ती सुविधा यांना शेकडो दशलक्ष डॉलर्सचे नुकसान झाले आहे. या हल्ल्यांमध्ये नुकसानीस गेलेले "गोल्डन डोम" किंवा Aegis Ashore सारख्या विशेष घटकांची पुनर्स्थापना करणे केवळ आर्थिक ओझेच नाही तर पुरवठा साखळीत मोठा अडथळा आहे.
1.
अप्रत्यक्ष आर्थिक परिणाम: महागाई आणि
वाढ
हे युद्ध आता केवळ "मर्यादित" लष्करी घटना राहिलेले नाही; ते एक गंभीर देशांतर्गत आर्थिक संकट बनले आहे.
ऊर्जा दर: अमेरिकेत पेट्रोलच्या किमती जवळपास ३३ टक्क्यांनी वाढल्या असून, सरासरी २.९८ डॉलर्स प्रति गॅलनवरून काहीच आठवड्यांत जवळपास ४ डॉलर्स प्रति गॅलनपर्यंत पोहोचल्या आहेत. डिझेल आणि जेट इंधनाच्या किमती आणखी तीव्र वाढल्या आहेत, ज्यामुळे लॉजिस्टिक्स आणि ग्राहक वस्तूंच्या किमतींमध्ये थेट वाढ झाली आहे.
"युद्ध अंदाजपत्रक" विरुद्ध देशांतर्गत खर्च: चालू आर्थिक वर्षासाठी मागितलेले अतिरिक्त २०० अब्ज डॉलर्स आणि २०२७ साठी प्रस्तावित १.५ ट्रिलियन डॉलर्सचे संरक्षण अंदाजपत्रक या दोहोंचा एकत्रित अर्थ भांडवलाच्या प्रचंड पुनर्वाटपाशी संबंधित आहे. हे निधी देशांतर्गत क्षेत्रांतून वळवले जात असल्यामुळे मेडिकेड, पायाभूत सुविधा आणि शिक्षण क्षेत्रातील संभाव्य कपातींचा अंदाज व्यक्त केला जात आहे.
जीडीपी आणि महागाई: अर्थतज्ज्ञांनी २०२६ साठी अमेरिकेच्या वाढीचा अंदाज ०.५ टक्क्यांनी कमी केला आहे, तर महागाईचा अंदाज ३.२ टक्क्यांपर्यंत वाढवला आहे. वित्तीय तूट, चालू खाते तूट आणि ऊर्जा तूट अशा "त्रिगुणी तुटी"त भर पडत आहे.
1.
पुढील
३ ते ४ आठवड्यांचे अंदाज
जर संघर्ष सध्याच्या तीव्रतेने आणखी एका महिन्यासाठी चालू राहिला, तर आर्थिक ओझे "अतिशय महाग" या पातळीवरून "प्रणालीगत" या पातळीवर जाईल.
थेट लढाईचा खर्च: ऑपरेशन्स आणि दारुगोळ्यावर आणखी ३० ते ४० अब्ज डॉलर्सचा खर्च होऊ शकतो.
धोरणात्मक साठ्यांचा क्षय: काही प्रकारच्या इंटरसेप्टर्सचे पातळी "धोकादायकरीत्या कमी" होण्याची शक्यता असून, त्यांना त्वरित, मोठ्या प्रमाणावर आणि अत्यंत महागड्या उत्पादन वाढीद्वारे भरून काढावे लागेल, ज्यासाठी औद्योगिक अनुदानांच्या स्वरूपात आणखी १० अब्ज डॉलर्स जाऊ शकतात.
जागतिक व्यापार ठप्प: जर होर्मूज सामुद्रधुनीतील संघर्ष स्थिती कायम राहिली, तर व्यापारातील व्यत्ययामुळे हरवलेल्या उत्पादकता आणि वाढलेल्या शिपिंग विमा प्रीमियमद्वारे अमेरिकन अर्थव्यवस्थेवर १०० अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त भार येऊ शकतो.
सारांश तक्ता: आजपर्यंतचा अंदाजित एकूण खर्च
वर्ग — अंदाजित खर्च (डॉलर्समध्ये)
मुनिशन (टॉमहॉक, इंटरसेप्टर्स) — १२ ते १५ अब्ज डॉलर्स
विमाने आणि प्लॅटफॉर्म्सची हानी — २ ते ३ अब्ज डॉलर्स
ऑपरेशनल/तैनाती खर्च (CSGs) — ५ ते ७ अब्ज डॉलर्स
तळ दुरुस्ती आणि लॉजिस्टिक्स — २ ते ४ अब्ज डॉलर्स
अतिरिक्त अंदाजपत्रक मागणी — २०० अब्ज डॉलर्स (प्रलंबित)
एकूण तात्काळ वित्तीय भार — सुमारे २२५ अब्ज डॉलर्सपेक्षा अधिक
निष्कर्ष
इराणविरुद्धचे युद्ध अमेरिकेच्या वित्तीय परिदृश्यात मूलभूत बदल घडवून आणत आहे. "हाय-एंड" स्वरूपाच्या या लढाईमुळे अमेरिका काही आठवड्यांत प्रगत शस्त्रास्त्रांचे जणू दशकभराचे साठे खर्चून टाकत आहे. राजनैतिक तोडगा निघाला नाही, तर २०० अब्ज डॉलर्सची ही मागणी या संघर्षावरील केवळ "अग्रिम रक्कम" ठरू शकते, ज्यामुळे अमेरिकेचा आर्थिक पुनरुच्चार अडथळ्यात येऊ शकतो आणि देशाचा अर्थसंकल्प कायमस्वरूपी उच्च-खर्चीय युद्धसदृश स्थितीकडे वळू शकतो
4
