China’s Cognitive Warfare Against India: From Tibet to the Information Battlefield

 

This article argues that China’s influence operations against India are no longer limited to propaganda or diplomatic messaging. Instead, Beijing increasingly seeks to shape perceptions, beliefs, and narratives through what is often termed cognitive warfare. The objective is not merely to win arguments but to influence how Indians understand Tibet, border disputes, the Northeast, national security challenges, and even India’s own institutions.

The 2023 Dalai Lama controversy serves as an important case study, demonstrating how a real event can be amplified, reframed, and exploited to undermine credibility and shape public opinion.

 

1. The Dalai Lama Incident: A Lesson in Cognitive Warfare

What Happened?

• A controversial video involving the Dalai Lama and a young boy went viral in 2023.
• The original event was real, and the criticism it generated was genuine.
• However, the incident was later amplified and reframed within a wider information campaign.

Strategic Significance

• The controversy offered an opportunity to weaken the Dalai Lama's global moral authority.
• It indirectly undermined the Tibetan cause, one of China's long-standing ideological challenges.
• The incident demonstrated that modern information warfare often exploits real events rather than fabricating false ones.

Key Lesson

Successful influence operations often transform the meaning of an event rather than inventing the event itself.

2. China’s Objective: Controlling Narratives

China's information operations seek to shape how Indians perceive:

• Tibet and Tibetan nationalism
• Arunachal Pradesh and border disputes
• Northeast India
• India-China relations
• Internal security and ethnic conflicts

The competition is increasingly about:

✅ Perception

✅ Legitimacy

✅ Trust

✅ Narrative dominance

Rather than kinetic military action.

 

3. Tibet: The Original Cognitive Battlefield

China's Core Narrative

Beijing consistently promotes the view that:

• Tibet has always been part of China.
• Chinese governance modernized Tibet.
• Tibetan separatism is externally supported.
• The Dalai Lama is primarily a political actor.
• The Central Tibetan Administration lacks legitimacy.

India's Importance

India hosts:

• The Dalai Lama
• The Tibetan Government-in-Exile
• Large Tibetan refugee settlements
• Major Tibetan religious institutions

This makes India the central external platform for preserving Tibetan identity.

China's Two-Pronged Approach

A. Coercive Measures

• Surveillance
• Restrictions on communications
• Pressure on families
• Border controls

B. Narrative Influence

• Shaping perceptions among Tibetans
• Influencing Indians and global audiences
• Promoting Beijing's interpretation of the Tibetan question

4. The United Front: China’s Influence Ecosystem

What is the United Front?

The Chinese Communist Party's United Front is:

• Not merely a propaganda organization.
• Not simply an intelligence agency.
• A broad political influence network.

Targets Include:

• Politicians
• Academics
• Religious leaders
• Business elites
• Diaspora groups
• Cultural organizations

Methods

Rather than direct persuasion, it often seeks:

• Access
• Dependency
• Silence
• Narrative moderation

Strategic Goal

To ensure opposition narratives never gain sufficient momentum.

 

5. Digital Technology and Targeted Influence

Modern influence operations rely heavily on:

Audience Segmentation

Different groups receive different messages:

Audience	Targeted Themes
Youth	Identity, jobs, belonging
Business groups	Trade and economic incentives
Religious leaders	Culture and spiritual ties
Diaspora communities	Family pressures and emotional links

A/B Testing of Narratives

China can:

• Test messages online.
• Measure reactions.
• Amplify successful themes.
• Abandon ineffective narratives.

Why This Is Effective

Once a narrative gains traction:

• Journalists amplify it.
• Influencers share it.
• Citizens spread it.

The original operator frequently becomes invisible.

 

6. Arunachal Pradesh: Information Warfare Meets Territorial Warfare

Naming as a Strategic Tool

China's attempts to rename locations in Arunachal Pradesh are not symbolic acts alone.

Repeated use of alternate names can influence:

• Media reporting
• Academic discourse
• International databases
• Public perception

Narrative Anchoring During Crises

In border confrontations:

The first narrative often becomes the dominant narrative.

If China establishes the initial interpretation of a crisis, India must spend significant effort correcting perceptions afterward.

Key Insight

The border now exists in two forms:

1. Physical Frontier
2. Information Frontier

Both require defense.

 

7. The Northeast: Exploiting Existing Fault Lines

Important Distinction

China does not create every problem in Northeast India.

Challenges already exist:

• Ethnic tensions
• Historical grievances
• Political alienation
• Developmental disparities
• Identity politics

Real Risk

Foreign actors can amplify existing grievances rather than create new ones.

Manipur Example

The 2023 violence had local causes.

However, digital campaigns attempted to:

• Intensify divisions.
• Criticize India's governance.
• Portray the region as separate from India.
• Promote narratives such as "Little China."

Strategic Objective

Not to make people support China directly, but to encourage:

• Distrust of Indian institutions
• Feelings of isolation
• Support for separatist thinking

 

8. Myanmar and the Cognitive Frontier

Myanmar plays a critical role because:

• It shares deep ethnic connections with Northeast India.
• Instability crosses borders rapidly.
• Information flows faster than people or goods.

What Travels Across Borders?

• Narratives
• Grievances
• Political messaging
• Social media influence

Key Concept

The cognitive frontier recognizes no international boundaries.

 

9. China's Larger Strategic Goals

The article identifies five major objectives:

1. Protect Sovereignty Narratives

Defend Chinese positions on:

• Tibet
• Xinjiang
• Territorial disputes

2. Undermine Confidence

Create doubts about:

• Government institutions
• Political leadership
• Official information

3. Facilitate Accommodation

Make resistance to China:

• Politically costly
• Economically inconvenient

4. Shape Future Crises

Prepare narratives before conflicts occur.

5. Create Strategic Paralysis

Generate uncertainty so that:

• Citizens distrust information.
• Decision-making slows.
• Political divisions deepen.

 

10. The Intelligence Dividend

Even failed influence campaigns provide valuable intelligence.

What China Learns

• Which narratives attract attention.
• Which emotions resonate.
• Which communities are vulnerable.
• Which platforms amplify fastest.
• Which influencers matter most.

Strategic Importance

Every failed campaign becomes a learning opportunity for future, more sophisticated operations.

11. India's Structural Vulnerability

India's Greatest Strength

• Diversity
• Democracy
• Pluralism

India's Greatest Vulnerability

The same diversity can be exploited if accompanied by:

• Grievances
• Distrust
• Social fragmentation

Wrong Responses

❌ Excessive censorship

❌ Labelling all criticism as foreign interference

❌ Suppressing democratic debate

Such actions can worsen vulnerabilities.

Correct Response

✅ Strong institutions

✅ Good governance

✅ Public trust

✅ Transparent communication

 

12. Building a National Cognitive Security Architecture

The author argues India needs an integrated framework.

Key Requirements

Continuous Information Monitoring

• Track emerging narratives.
• Detect coordinated campaigns.
• Identify foreign amplification.

Linguistic Expertise

Greater capability in:

• Mandarin
• Tibetan
• Burmese
• Northeastern languages

Intelligence Fusion

Integrate:

• Military intelligence
• Cyber intelligence
• Open-source intelligence
• Diplomatic reporting
• Regional expertise

Local Knowledge

Develop deep understanding of:

• Borderland societies
• Community dynamics
• Historical grievances

 

13. Strategic Communication: From Defence to Initiative

Current Problem

India often reacts after narratives have already spread.

Needed Shift

Move from:

Narrative Defence → Narrative Initiative

India Must More Effectively Communicate

• Civilisational links with Buddhism
• Historical relationship with Tibet
• Democratic resilience
• Economic achievements
• Technological progress
• Indo-Pacific leadership role

Key Principle

Strategic communication should become an element of national power.

 

14. The Frontier of the Future

Central Argument

Future conflicts will not be fought only through:

• Soldiers
• Missiles
• Borders

They will also be fought through:

• Ideas
• Narratives
• Identity
• Trust

Final Strategic Insight

China's long-term investment in narratives, institutions, digital influence networks, and psychological operations suggests that it views the human mind as a strategic battleground.

For India, the best defense is not propaganda or censorship, but:

• Strong democratic institutions
• Credible information
• Public trust
• Effective governance
• Proactive strategic communication

Key Takeaways

The 10 Most Important Conclusions

1. China increasingly employs cognitive warfare to shape perceptions rather than merely spread propaganda.
2. The Dalai Lama controversy illustrates how real events can be exploited for strategic influence.
3. Tibet remains a central battleground in China's information campaign.
4. The United Front functions as a broad influence ecosystem rather than a simple propaganda machinery.
5. Digital platforms enable highly targeted and adaptive influence operations.
6. Arunachal Pradesh is contested not only physically but also through narratives and nomenclature.
7. External actors exploit existing grievances in Northeast India instead of creating them.
8. Influence operations provide valuable intelligence even when they fail.
9. India's strongest defense is institutional trust and democratic resilience.
10. The future battlefield is cognitive, where control over perception and meaning may be as important as control over territory.

 

WHERE DO WE STAND TODAY - VIKSIT BHARAT-2047

 Introduction Viksit Bharat-2047 is a great vision to make India a developed nation by 100th year of independence. It doesn’t mean only a big GDP, but also high-income, low poverty, world-class infra, human development at par with developed countries. The Indian Govt has been putting- in a lot of efforts in every field to endure that this mission turns in a great success. Key Objectives · Dollar 30 Trillion economy, $18,000 per capita income (from $ 2,800 today). · Socially the goal is to achieve 100% literacy and healthy middle-class India. · To improve environmental, the goal is to achieve net zero green growth. · In the field of governance, the aim is to achieve corruption-free, digital, and efficient state. Current Status-Sep 2026 The present progress of the Viksit Bharat has been slow in few sectors. The details are; firstly, the current GDP is $ 4.1 Trillion, 4th largest. Per capita income is still low- $ 2,800. As the target is $ 18K, it needs 8-9% consistent growth for the next 20 years. Secondly, the current poverty status is below 5%, but 25% is still vulnerable lower middle class, though the multidimensional poverty has come down from 25% to 15% in the last 10 years. Thirdly, in infrastructure; 80% electrified rail, more than 150 airports, 50 km highway per day is being developed. However, the logistic cost is still 13% of the GDP vs 8% in US. Fourthly, in human capital, literacy is 77%, and female labor participation is only 37%. Fifthly, the current manufacturing is 16-17% of the GDP, whereas it should be 25%. Sixthly, for R&D, we are spending only 0.65% of the GDP vs 3.5% by US, and 2.4% by China. 2 Challenges Being Faced · Economic. Low private investment (60% investment is still by Govt), Judicial delay in contracts, MSMEs lack credit, and land acquisition delays. Actions by the Govt are: PLI in 14 sectors, GST simplification, GatiShakti for infra planning, and PM GatiShakti logistics cost target 9% by 2030. · Agriculture. 45% population is dependent, but contributes only 15% of GDP. Fragmented holdings (86% farmers have less than 2 hectares), climate risk, and low MSP realization. Actions by the Govt are: PM-KISHAN, Agri Stack digital, Natural farming mission, and millet push. · Industry/ Semiconductors. Import is dependent on China for electronics, solar, and APIs (70% pharma API). Semiconductor chain is just starting. Actions by the Govt are: India semiconductor mission $ 10 billion, Tata fabs in Dholera & Assam, and critical mineral mission for lithium. · Human Development. Learning poverty-50% class 5 cannot read class 2 text (ASER), health out-of-pocket 50%, brain drain in AI/semicon. Actions by the Govt are: NEP 2020 rollout, skill India 2.0, Ayushman Bharat, and PM Kaushal project have been started. · Infrastructure. Power discoms bankrupt, urban water/sanitation is lagging, and 70% freight is still carried by road and not by rail. Actions by the Govt are: Separate freight corridors, additional push for water and sanitation, 50% non-fossil power achieved in 2025, green hydrogen mission, and 500 GW RE target by 2030. · Governance. Case pendency is 5 crore, regulatory overlap Centre-State, corruption at last-mile delivery. Actions by the Govt are: DBT (saved Rs 3.5 lakh cr leakage), ONDC, and Jan Vishwas Act decriminalizing 180 minor offences. 3 · Impact of US-Iran and Russia-Ukraine Wars. These wars had major setback in the planned progress of Viksit Bharat: rise in the cost of crude oil imports, doubled DAP prices, shipping insurance and agriculture cost became high, Make-in-India export was delayed, and container cost went 300% higher. All these factors are delaying growth by 1 percent yearly. The Govt, however, is trying its best to import crude oil from different sources and has also finalized MoUs for Free Trade Agreement with many countries. Planning by the Govt to Resolve Problems The Govt is carrying out immediate mid-course corrections so that the aims and objectives, set for Viksit Bharat 2047, are realized well in time. The priority actions are: firstly, to carry out judicial and land reforms for time-bound commercial activities for better private investments. Secondly, in manufacturing, Govt is focusing on deep PLI; making machines that make chips, not just assembly. Also, the Govt is planning to increase R&D spending with tax incentive. Thirdly, Govt is thinking of female-led growth; if female participation goes from 37% to 60%, GDP will add $ 3Trillion by 2047. For this, safe transport, crèche, and flexible laws are being considered. Fourthly, Govt is planning of creating energy security fund- 90 day strategic oil and semiconductor reserve and long-term deal with Russia-Iran despite pressure from US. Fifthly, plans are to make few new Greenfield economic cities with single-window law; to absorb 15-16 cr rural youth moving to cities by 2047. Conclusion India will be able to achieve objectives of Viksit Bharat if we grow at 8-9 % consistently and fix three things; education quality, manufacturing depth, and state capacity. If the Govt does that, we will reach upper-middle income by 2035 and developed status by 2047. Final result in 2047 will depend on next 10 years, a decisive decade. Wars outside will cause headwinds, but it is the internal reforms which will impact the 80% of battle. Brig Sansar Verma

धर्मशाळा येथील मराठा बटालियन आणि पुंछ येथील राजपूत रेजिमेंटकडे शिवाजी महाराज व महाराणा प्रताप यांचे पुतळे सुपूर्द करण्याच्या प्रसंगी ब्रिगेडियर हेमंत महाजन यांनी केलेल्या भाषणाचा सारांश.

 

छत्रपती शिवाजी महाराज आणि महाराणा प्रताप : भारतीय राष्ट्रसुरक्षेच्या अखंड परंपरेची दोन तेजस्वी दीपस्तंभ

आदरणीय व्यासपीठावरील मान्यवर, भारतीय सेनेचे अधिकारी, जवान, "आम्ही पुणेकर" संस्थेचे पदाधिकारी, उपस्थित शिवप्रेमी, राष्ट्रप्रेमी भगिनी आणि बंधूंनो...

आज आपण एका अत्यंत ऐतिहासिक आणि भावनिक क्षणाचे साक्षीदार आहोत. पुण्यभूमीतून निघालेली दोन स्मारके, दोन पुतळे आणि दोन महान राष्ट्रीय प्रेरणास्थाने भारतीय सेनेच्या दोन गौरवशाली रेजिमेंटकडे मार्गस्थ होत आहेत.

एक पुतळा हिमाचल प्रदेशातील धर्मशाळा येथील मराठा रेजिमेंटला छत्रपती शिवाजी महाराजांचा, तर दुसरा जम्मू-काश्मीरमधील पुंच येथील राजपूत रेजिमेंटला महाराणा प्रतापांचा अर्पण केला जात आहे.

हे केवळ कांस्य धातूचे पुतळे नाहीत. ही भारतीय इतिहासाची जिवंत स्मृती आहे. हे राष्ट्रभक्तीचे विद्यापीठ आहे. ही भारतीय सैन्याच्या प्रेरणेची अक्षय ऊर्जा आहे.

आज पुण्याहून काश्मीर आणि हिमाचलकडे निघालेली ही स्मारके प्रत्यक्षात भारताच्या इतिहासाचा, संस्कृतीचा, पराक्रमाचा आणि राष्ट्राभिमानाचा संदेश घेऊन जात आहेत.

 

भारतीय स्वातंत्र्य संघर्ष केवळ १९४७ चा नव्हता

आपण अनेकदा स्वातंत्र्याचा इतिहास १८५७ पासून सांगतो. पण भारताचा स्वातंत्र्य संघर्ष त्यापेक्षा शेकडो वर्षे जुना आहे.

भारताने बाह्य आक्रमणांचा सामना जवळपास हजार वर्षे केला.

या दीर्घ संघर्षामध्ये अनेक वीर जन्माला आले, परंतु दोन नावे संपूर्ण देशाला प्रेरणा देणारी ठरली.

ती म्हणजे

महाराणा प्रताप आणि छत्रपती शिवाजी महाराज

या दोघांनीही परिस्थिती कितीही प्रतिकूल असो, परकीय सत्तेसमोर शरण न जाण्याचा संदेश दिला.

दोघांनाही आरामदायी जीवन मिळू शकले असते.

दोघेही मोठ्या साम्राज्यांशी तडजोड करू शकले असते.

पण त्यांनी गुलामी स्वीकारली नाही.

कारण त्यांच्यासाठी सत्ता नव्हती महत्त्वाची, स्वाभिमान महत्त्वाचा होता.

 

महाराणा प्रताप : स्वाभिमानाचे प्रतीक

महाराणा प्रताप हे केवळ मेवाडचे राजा नव्हते.

ते भारतीय आत्मसन्मानाचे प्रतीक होते.

अकबराच्या विशाल साम्राज्यासमोर अनेक राजे झुकले.

परंतु महाराणा प्रताप यांनी नकार दिला.

हल्दीघाटीच्या युद्धात अपार अडचणी असूनही त्यांनी संघर्ष स्वीकारला.

वनवास सहन केला. उपासमार सहन केली. कुटुंबाने कष्ट सोसले.

पण आपले स्वातंत्र्य विकले नाही.

त्यांच्या जीवनातील सर्वात मोठा संदेश म्हणजे,

"पराभव होऊ शकतो, परंतु आत्मसमर्पण करण्याची गरज नसते."

आज भारतीय सैनिक जेव्हा सीमांवर उभा असतो, तेव्हा प्रतिकूल परिस्थितीतही लढण्याची प्रेरणा त्याला महाराणा प्रतापांच्या जीवनातून मिळते.

 

छत्रपती शिवाजी महाराज : आधुनिक भारताचे सुरक्षाशास्त्रज्ञ

जर महाराणा प्रताप स्वाभिमानाचे प्रतीक असतील, तर छत्रपती शिवाजी महाराज हे भारताच्या आधुनिक सुरक्षा व्यवस्थेचे जनक आहेत.

शिवाजी महाराजांनी केवळ राज्य निर्माण केले नाही.

त्यांनी राष्ट्रनिर्मिती केली.

त्यांनी दाखवून दिले की राष्ट्राची सुरक्षा केवळ मोठ्या सैन्यामुळे होत नाही. तर ती दूरदृष्टी, संघटन आणि लोकसहभागामुळे होते.

महाराजांनी

• किल्ल्यांचे जाळे उभे केले.
• मजबूत गुप्तचर व्यवस्था निर्माण केली.
• गतिमान युद्धतंत्र विकसित केले.
• आरमार उभे केले.
• सीमांची सुरक्षा केली.

आज भारतीय सैन्य ज्या अनेक तत्त्वांवर काम करते, त्यामध्ये शिवाजी महाराजांच्या युद्धनीतीचे प्रतिबिंब दिसून येते.

 

भारतीय सैन्य आणि या दोन महापुरुषांची परंपरा

आज भारतीय सैन्य जगातील सर्वात व्यावसायिक आणि शिस्तबद्ध सैन्यांपैकी एक मानले जाते.

भारतीय सैनिक हिमालयातील उणे चाळीस अंश तापमानात उभा राहतो.

सियाचेनमध्ये उभा राहतो.

कारगिलमध्ये लढतो.

दहशतवादाशी लढतो.

सीमांवर सतत पहारा देतो.

या प्रत्येक सैनिकामध्ये शिवाजी महाराजांचा धैर्याचा वारसा आणि महाराणा प्रतापांचा स्वाभिमान जिवंत आहे.

आजची मराठा रेजिमेंट केवळ एक सैनिकी युनिट नाही.

ती मराठ्यांच्या पराक्रमाची चालती-बोलती परंपरा आहे.

त्याचप्रमाणे राजपूत रेजिमेंट ही राजपूत शौर्याची अखंड परंपरा आहे.

म्हणूनच या दोन रेजिमेंटमध्ये या दोन महान राष्ट्रनायकांचे पुतळे उभे राहणे हा एक अत्यंत योग्य आणि ऐतिहासिक निर्णय आहे.

 

धर्मशाळा आणि पुंच यांची निवड का महत्त्वाची आहे?

धर्मशाळा हिमालयाच्या कुशीत आहे.

पुंच हा भारताच्या संवेदनशील सीमाक्षेत्रातील भाग आहे.

या दोन्ही ठिकाणी भारतीय सैनिक राष्ट्ररक्षणाचे दायित्व पार पाडत आहेत.

जेव्हा एखादा जवान या स्मारकांकडे पाहील, तेव्हा त्याला इतिहासाचे स्मरण होईल.

त्याला समजेल की,

आज आपण करत असलेला संघर्ष नवीन नाही.

आपल्या पूर्वजांनीही शतकेभर राष्ट्ररक्षणासाठी बलिदान दिले आहे.

यामुळे इतिहास आणि वर्तमान यांच्यामध्ये एक सजीव पूल तयार होईल.

 

पुतळे म्हणजे केवळ शिल्प नसतात

एखादा पुतळा म्हणजे कांस्य अथवा दगड नव्हे.

तो एका विचाराचा प्रतिनिधी असतो.

दिल्लीतील NATIONAL WAR MEMORIAL  पाहताना बलिदान आठवते.

आणि शिवाजी महाराज व महाराणा प्रताप यांचे पुतळे पाहताना शौर्य, स्वाभिमान आणि राष्ट्रभक्ती आठवते.

म्हणूनच ही स्मारके भावी पिढ्यांना सतत प्रेरणा देत राहतील.

 

काश्मीरपासून कन्याकुमारीपर्यंत एक भारत

आज देशामध्ये अनेकदा प्रादेशिक ओळखींची चर्चा होते.

परंतु शिवाजी महाराज केवळ महाराष्ट्राचे नाहीत.

महाराणा प्रताप केवळ राजस्थानाचे नाहीत.

हे दोघेही संपूर्ण भारताचे आहेत.

महाराष्ट्रातून शिवाजी महाराजांचा पुतळा हिमाचलला जात आहे.

पुण्यातून महाराणा प्रतापांचा पुतळा काश्मीरला जात आहे.

याहून मोठे राष्ट्रीय एकात्मतेचे उदाहरण कोणते?

आज आपण भारताला एका सूत्रात बांधणारे कार्य करीत आहोत.

 

भारताच्या युवकांसाठी संदेश

आजचा युवक सोशल मीडियाच्या युगात जगत आहे.

त्याच्याकडे माहिती आहे.

पण प्रेरणा कमी आहे.

त्याच्याकडे साधने आहेत.

पण आदर्शांचे ज्ञान मर्यादित आहे.

म्हणून अशा स्मारकांचे महत्त्व अधिक वाढते.

जेव्हा युवक शिवाजी महाराजांच्या जीवनाचा अभ्यास करेल, तेव्हा त्याला नेतृत्व शिकेल.

महाराणा प्रतापांचा अभ्यास करेल, तेव्हा त्याला स्वाभिमान शिकेल.

भारतीय सैनिकांचा अभ्यास करेल, तेव्हा त्याला समर्पण शिकेल.

 

राष्ट्रीय सुरक्षेच्या दृष्टिकोनातून महत्त्व

राष्ट्राची सुरक्षा केवळ शस्त्रांवर अवलंबून नसते.

राष्ट्राची खरी सुरक्षा तीन गोष्टींवर उभी असते.

१. राष्ट्रीय चारित्र्य

२. राष्ट्रीय एकात्मता

३. राष्ट्रीय अभिमान

ज्या समाजाला आपल्या इतिहासाचा अभिमान नसतो, तो समाज भविष्य घडवू शकत नाही.

आणि ज्याला स्वतःच्या वीरांबद्दल आदर नसतो, तो राष्ट्ररक्षणासाठी त्याग करू शकत नाही.

म्हणून अशा स्मारकांचे योगदान राष्ट्रीय सुरक्षेमध्ये प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष दोन्ही प्रकारे महत्त्वाचे आहे.

 

आम्ही पुणेकर संस्थेचे अभिनंदन

आज "आम्ही पुणेकर" संस्थेने केलेले हे कार्य खरोखर वंदनीय आहे.

अनेक संस्था सामाजिक कार्य करतात.

काही संस्था सांस्कृतिक कार्य करतात.

परंतु इतिहास, संस्कृती, राष्ट्रभक्ती आणि सैन्य यांना जोडणारे कार्य फार कमी संस्था करतात.

आज त्यांनी पुण्याची, महाराष्ट्राची आणि संपूर्ण राष्ट्रभावनेची परंपरा जपली आहे.

ही पुढच्या पिढ्यांसाठी प्रेरणादायी घटना आहे.

 

उपसंहार

मित्रहो,

आज धर्मशाळा आणि पुंच येथे पाठविण्यात येणारे हे पुतळे प्रत्यक्षात भारतीय राष्ट्रचेतनेचे दूत आहेत.

ते सैनिकांना प्रेरणा देतील.

ते युवकांना दिशा देतील.

ते इतिहासाची आठवण करून देतील.

ते राष्ट्रीय एकात्मता दृढ करतील.

ते भारताच्या अखंड संघर्षपरंपरेचे स्मरण करून देतील.

छत्रपती शिवाजी महाराजांनी आपल्याला शिकवले,

"स्वराज्य हा जन्मसिद्ध हक्क आहे."

महाराणा प्रतापांनी शिकवले,

"स्वाभिमान कोणत्याही किंमतीवर विकू नये."

भारतीय सैन्य आज या दोन्ही विचारांचा जिवंत वारसदार आहे.

आणि म्हणूनच आजचा हा सोहळा केवळ पुतळे अर्पण करण्याचा नाही.

तो भारताच्या अखंड राष्ट्रस्मृतीचा उत्सव आहे.

तो इतिहास आणि वर्तमानाचा मिलाप आहे.

तो शौर्य, स्वाभिमान आणि राष्ट्रभक्तीच्या अखंड परंपरेचा गौरव सोहळा आहे.

चला, आपण सर्वजण संकल्प करू या की या महान राष्ट्रनायकांच्या विचारांची ज्योत पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचवत राहू.

जय भवानी! जय शिवाजी!

महाराणा प्रताप अमर राहोत!

भारतीय सैन्याचा विजय असो!

भारत माता की जय!