धर्मशाळा येथील मराठा बटालियन आणि पुंछ येथील राजपूत रेजिमेंटकडे शिवाजी महाराज व महाराणा प्रताप यांचे पुतळे सुपूर्द करण्याच्या प्रसंगी ब्रिगेडियर हेमंत महाजन यांनी केलेल्या भाषणाचा सारांश.

 

छत्रपती शिवाजी महाराज आणि महाराणा प्रताप : भारतीय राष्ट्रसुरक्षेच्या अखंड परंपरेची दोन तेजस्वी दीपस्तंभ

आदरणीय व्यासपीठावरील मान्यवर, भारतीय सेनेचे अधिकारी, जवान, "आम्ही पुणेकर" संस्थेचे पदाधिकारी, उपस्थित शिवप्रेमी, राष्ट्रप्रेमी भगिनी आणि बंधूंनो...

आज आपण एका अत्यंत ऐतिहासिक आणि भावनिक क्षणाचे साक्षीदार आहोत. पुण्यभूमीतून निघालेली दोन स्मारके, दोन पुतळे आणि दोन महान राष्ट्रीय प्रेरणास्थाने भारतीय सेनेच्या दोन गौरवशाली रेजिमेंटकडे मार्गस्थ होत आहेत.

एक पुतळा हिमाचल प्रदेशातील धर्मशाळा येथील मराठा रेजिमेंटला छत्रपती शिवाजी महाराजांचा, तर दुसरा जम्मू-काश्मीरमधील पुंच येथील राजपूत रेजिमेंटला महाराणा प्रतापांचा अर्पण केला जात आहे.

हे केवळ कांस्य धातूचे पुतळे नाहीत. ही भारतीय इतिहासाची जिवंत स्मृती आहे. हे राष्ट्रभक्तीचे विद्यापीठ आहे. ही भारतीय सैन्याच्या प्रेरणेची अक्षय ऊर्जा आहे.

आज पुण्याहून काश्मीर आणि हिमाचलकडे निघालेली ही स्मारके प्रत्यक्षात भारताच्या इतिहासाचा, संस्कृतीचा, पराक्रमाचा आणि राष्ट्राभिमानाचा संदेश घेऊन जात आहेत.

 

भारतीय स्वातंत्र्य संघर्ष केवळ १९४७ चा नव्हता

आपण अनेकदा स्वातंत्र्याचा इतिहास १८५७ पासून सांगतो. पण भारताचा स्वातंत्र्य संघर्ष त्यापेक्षा शेकडो वर्षे जुना आहे.

भारताने बाह्य आक्रमणांचा सामना जवळपास हजार वर्षे केला.

या दीर्घ संघर्षामध्ये अनेक वीर जन्माला आले, परंतु दोन नावे संपूर्ण देशाला प्रेरणा देणारी ठरली.

ती म्हणजे

महाराणा प्रताप आणि छत्रपती शिवाजी महाराज

या दोघांनीही परिस्थिती कितीही प्रतिकूल असो, परकीय सत्तेसमोर शरण न जाण्याचा संदेश दिला.

दोघांनाही आरामदायी जीवन मिळू शकले असते.

दोघेही मोठ्या साम्राज्यांशी तडजोड करू शकले असते.

पण त्यांनी गुलामी स्वीकारली नाही.

कारण त्यांच्यासाठी सत्ता नव्हती महत्त्वाची, स्वाभिमान महत्त्वाचा होता.

 

महाराणा प्रताप : स्वाभिमानाचे प्रतीक

महाराणा प्रताप हे केवळ मेवाडचे राजा नव्हते.

ते भारतीय आत्मसन्मानाचे प्रतीक होते.

अकबराच्या विशाल साम्राज्यासमोर अनेक राजे झुकले.

परंतु महाराणा प्रताप यांनी नकार दिला.

हल्दीघाटीच्या युद्धात अपार अडचणी असूनही त्यांनी संघर्ष स्वीकारला.

वनवास सहन केला. उपासमार सहन केली. कुटुंबाने कष्ट सोसले.

पण आपले स्वातंत्र्य विकले नाही.

त्यांच्या जीवनातील सर्वात मोठा संदेश म्हणजे,

"पराभव होऊ शकतो, परंतु आत्मसमर्पण करण्याची गरज नसते."

आज भारतीय सैनिक जेव्हा सीमांवर उभा असतो, तेव्हा प्रतिकूल परिस्थितीतही लढण्याची प्रेरणा त्याला महाराणा प्रतापांच्या जीवनातून मिळते.

 

छत्रपती शिवाजी महाराज : आधुनिक भारताचे सुरक्षाशास्त्रज्ञ

जर महाराणा प्रताप स्वाभिमानाचे प्रतीक असतील, तर छत्रपती शिवाजी महाराज हे भारताच्या आधुनिक सुरक्षा व्यवस्थेचे जनक आहेत.

शिवाजी महाराजांनी केवळ राज्य निर्माण केले नाही.

त्यांनी राष्ट्रनिर्मिती केली.

त्यांनी दाखवून दिले की राष्ट्राची सुरक्षा केवळ मोठ्या सैन्यामुळे होत नाही. तर ती दूरदृष्टी, संघटन आणि लोकसहभागामुळे होते.

महाराजांनी

• किल्ल्यांचे जाळे उभे केले.
• मजबूत गुप्तचर व्यवस्था निर्माण केली.
• गतिमान युद्धतंत्र विकसित केले.
• आरमार उभे केले.
• सीमांची सुरक्षा केली.

आज भारतीय सैन्य ज्या अनेक तत्त्वांवर काम करते, त्यामध्ये शिवाजी महाराजांच्या युद्धनीतीचे प्रतिबिंब दिसून येते.

 

भारतीय सैन्य आणि या दोन महापुरुषांची परंपरा

आज भारतीय सैन्य जगातील सर्वात व्यावसायिक आणि शिस्तबद्ध सैन्यांपैकी एक मानले जाते.

भारतीय सैनिक हिमालयातील उणे चाळीस अंश तापमानात उभा राहतो.

सियाचेनमध्ये उभा राहतो.

कारगिलमध्ये लढतो.

दहशतवादाशी लढतो.

सीमांवर सतत पहारा देतो.

या प्रत्येक सैनिकामध्ये शिवाजी महाराजांचा धैर्याचा वारसा आणि महाराणा प्रतापांचा स्वाभिमान जिवंत आहे.

आजची मराठा रेजिमेंट केवळ एक सैनिकी युनिट नाही.

ती मराठ्यांच्या पराक्रमाची चालती-बोलती परंपरा आहे.

त्याचप्रमाणे राजपूत रेजिमेंट ही राजपूत शौर्याची अखंड परंपरा आहे.

म्हणूनच या दोन रेजिमेंटमध्ये या दोन महान राष्ट्रनायकांचे पुतळे उभे राहणे हा एक अत्यंत योग्य आणि ऐतिहासिक निर्णय आहे.

 

धर्मशाळा आणि पुंच यांची निवड का महत्त्वाची आहे?

धर्मशाळा हिमालयाच्या कुशीत आहे.

पुंच हा भारताच्या संवेदनशील सीमाक्षेत्रातील भाग आहे.

या दोन्ही ठिकाणी भारतीय सैनिक राष्ट्ररक्षणाचे दायित्व पार पाडत आहेत.

जेव्हा एखादा जवान या स्मारकांकडे पाहील, तेव्हा त्याला इतिहासाचे स्मरण होईल.

त्याला समजेल की,

आज आपण करत असलेला संघर्ष नवीन नाही.

आपल्या पूर्वजांनीही शतकेभर राष्ट्ररक्षणासाठी बलिदान दिले आहे.

यामुळे इतिहास आणि वर्तमान यांच्यामध्ये एक सजीव पूल तयार होईल.

 

पुतळे म्हणजे केवळ शिल्प नसतात

एखादा पुतळा म्हणजे कांस्य अथवा दगड नव्हे.

तो एका विचाराचा प्रतिनिधी असतो.

दिल्लीतील NATIONAL WAR MEMORIAL  पाहताना बलिदान आठवते.

आणि शिवाजी महाराज व महाराणा प्रताप यांचे पुतळे पाहताना शौर्य, स्वाभिमान आणि राष्ट्रभक्ती आठवते.

म्हणूनच ही स्मारके भावी पिढ्यांना सतत प्रेरणा देत राहतील.

 

काश्मीरपासून कन्याकुमारीपर्यंत एक भारत

आज देशामध्ये अनेकदा प्रादेशिक ओळखींची चर्चा होते.

परंतु शिवाजी महाराज केवळ महाराष्ट्राचे नाहीत.

महाराणा प्रताप केवळ राजस्थानाचे नाहीत.

हे दोघेही संपूर्ण भारताचे आहेत.

महाराष्ट्रातून शिवाजी महाराजांचा पुतळा हिमाचलला जात आहे.

पुण्यातून महाराणा प्रतापांचा पुतळा काश्मीरला जात आहे.

याहून मोठे राष्ट्रीय एकात्मतेचे उदाहरण कोणते?

आज आपण भारताला एका सूत्रात बांधणारे कार्य करीत आहोत.

 

भारताच्या युवकांसाठी संदेश

आजचा युवक सोशल मीडियाच्या युगात जगत आहे.

त्याच्याकडे माहिती आहे.

पण प्रेरणा कमी आहे.

त्याच्याकडे साधने आहेत.

पण आदर्शांचे ज्ञान मर्यादित आहे.

म्हणून अशा स्मारकांचे महत्त्व अधिक वाढते.

जेव्हा युवक शिवाजी महाराजांच्या जीवनाचा अभ्यास करेल, तेव्हा त्याला नेतृत्व शिकेल.

महाराणा प्रतापांचा अभ्यास करेल, तेव्हा त्याला स्वाभिमान शिकेल.

भारतीय सैनिकांचा अभ्यास करेल, तेव्हा त्याला समर्पण शिकेल.

 

राष्ट्रीय सुरक्षेच्या दृष्टिकोनातून महत्त्व

राष्ट्राची सुरक्षा केवळ शस्त्रांवर अवलंबून नसते.

राष्ट्राची खरी सुरक्षा तीन गोष्टींवर उभी असते.

१. राष्ट्रीय चारित्र्य

२. राष्ट्रीय एकात्मता

३. राष्ट्रीय अभिमान

ज्या समाजाला आपल्या इतिहासाचा अभिमान नसतो, तो समाज भविष्य घडवू शकत नाही.

आणि ज्याला स्वतःच्या वीरांबद्दल आदर नसतो, तो राष्ट्ररक्षणासाठी त्याग करू शकत नाही.

म्हणून अशा स्मारकांचे योगदान राष्ट्रीय सुरक्षेमध्ये प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष दोन्ही प्रकारे महत्त्वाचे आहे.

 

आम्ही पुणेकर संस्थेचे अभिनंदन

आज "आम्ही पुणेकर" संस्थेने केलेले हे कार्य खरोखर वंदनीय आहे.

अनेक संस्था सामाजिक कार्य करतात.

काही संस्था सांस्कृतिक कार्य करतात.

परंतु इतिहास, संस्कृती, राष्ट्रभक्ती आणि सैन्य यांना जोडणारे कार्य फार कमी संस्था करतात.

आज त्यांनी पुण्याची, महाराष्ट्राची आणि संपूर्ण राष्ट्रभावनेची परंपरा जपली आहे.

ही पुढच्या पिढ्यांसाठी प्रेरणादायी घटना आहे.

 

उपसंहार

मित्रहो,

आज धर्मशाळा आणि पुंच येथे पाठविण्यात येणारे हे पुतळे प्रत्यक्षात भारतीय राष्ट्रचेतनेचे दूत आहेत.

ते सैनिकांना प्रेरणा देतील.

ते युवकांना दिशा देतील.

ते इतिहासाची आठवण करून देतील.

ते राष्ट्रीय एकात्मता दृढ करतील.

ते भारताच्या अखंड संघर्षपरंपरेचे स्मरण करून देतील.

छत्रपती शिवाजी महाराजांनी आपल्याला शिकवले,

"स्वराज्य हा जन्मसिद्ध हक्क आहे."

महाराणा प्रतापांनी शिकवले,

"स्वाभिमान कोणत्याही किंमतीवर विकू नये."

भारतीय सैन्य आज या दोन्ही विचारांचा जिवंत वारसदार आहे.

आणि म्हणूनच आजचा हा सोहळा केवळ पुतळे अर्पण करण्याचा नाही.

तो भारताच्या अखंड राष्ट्रस्मृतीचा उत्सव आहे.

तो इतिहास आणि वर्तमानाचा मिलाप आहे.

तो शौर्य, स्वाभिमान आणि राष्ट्रभक्तीच्या अखंड परंपरेचा गौरव सोहळा आहे.

चला, आपण सर्वजण संकल्प करू या की या महान राष्ट्रनायकांच्या विचारांची ज्योत पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचवत राहू.

जय भवानी! जय शिवाजी!

महाराणा प्रताप अमर राहोत!

भारतीय सैन्याचा विजय असो!

भारत माता की जय!