१ ) IRAN USA WAR-इराण युद्धविरामाच्या वाटाघाटीत इराण जिंकला की अमेरिका?2) IRAN USA WAR- इराण युद्धात अमेरिकेचा भरमसाठ खर्च झाला, त्यांची तेल भांडारंही अर्ध्यावर आल्याची अमेरिकन एनर्जी डिपार्टमेंटची माहिती, अमेरिकेसाठी हे युद्ध खूप महागडं ठरलं का? जगाचे किती आर्थिक नुकसान झाले

 

इराण-अमेरिका युद्धविरामाच्या वाटाघाटीत कोण जिंकला?

या प्रश्नाचे सरळ उत्तर म्हणजे लष्करीदृष्ट्या अमेरिका वरचढ ठरली, पण राजकीय व सामरिकदृष्ट्या इराणने पूर्ण पराभव टाळून महत्त्वाच्या सवलती मिळवल्या. त्यामुळे हा "पूर्ण विजय" कोणाचाही नाही; हा तडजोडीचा करार आहे.

अमेरिका का जिंकली असे म्हणता येईल?

1. अमेरिकेचे मुख्य उद्दिष्ट साध्य झाले

अमेरिकेने सुरुवातीपासून इराणच्या अणुकार्यक्रमावर निर्बंध, उच्च संवर्धित युरेनियमचा प्रश्न आणि अण्वस्त्र निर्मिती रोखणे यावर भर दिला होता. सध्याच्या कराराच्या चौकटीत इराणने अण्वस्त्र विकसित न करण्याची तयारी दर्शवली आहे.

2. होर्मुझ सामुद्रधुनी पुन्हा खुली

इराणने बंद केलेली किंवा नियंत्रित केलेली होर्मुझ सामुद्रधुनी पुन्हा खुली करण्यास सहमती दर्शवली. यामुळे जागतिक ऊर्जा बाजार स्थिर होण्यास मदत होणार आहे. हे अमेरिकेचे आणि पाश्चिमात्य देशांचे मोठे उद्दिष्ट होते.

3. युद्धाचा विस्तार टाळला

अमेरिकेला दीर्घकालीन मध्यपूर्व युद्धात अडकायचे नव्हते. युद्धविरामामुळे तिने मोठ्या खर्चाच्या आणि अनिश्चित परिणामांच्या युद्धातून स्वतःची सुटका करून घेतली.

---

इराण का जिंकला असे म्हणता येईल?

1. राजवट टिकवण्यात यश

अमेरिकेच्या सुरुवातीच्या भूमिकेत "रेजिम चेंज"ची चर्चा होती. परंतु अखेरीस इराणची इस्लामिक व्यवस्था कायम राहिली. इराणसाठी ही सर्वात मोठी उपलब्धी आहे.

2. आर्थिक सवलती मिळाल्या

वाटाघाटींमध्ये इराणला तेल निर्यात पुन्हा सुरू करण्याची मुभा, गोठवलेल्या निधीचा काही भाग उपलब्ध होणे आणि मोठ्या गुंतवणूक निधीची शक्यता यांसारखे आर्थिक लाभ मिळण्याची तरतूद आहे.

3. अमेरिकेकडून थेट शरणागती मिळाली नाही

मार्चमध्ये अमेरिकेने "Unconditional Surrender" ची भाषा वापरली होती. पण अंतिम करार हा परस्पर सवलतींवर आधारित आहे. त्यामुळे इराण आपल्या जनतेसमोर "आम्ही झुकलो नाही" असा प्रचार करू शकतो.

---

सर्वात महत्त्वाचा निष्कर्ष

रणांगणावर अमेरिका वरचढ

• अमेरिकेची लष्करी क्षमता प्रबळ राहिली.
• इराणला मोठे आर्थिक व सामरिक नुकसान सहन करावे लागले.
• जागतिक व्यापारमार्ग पुन्हा खुले करण्यासाठी इराणला माघार घ्यावी लागली.

पण राजकीयदृष्ट्या इराण टिकून राहिला

• राजवट कोसळली नाही.
• निर्बंध सैल होण्याची शक्यता निर्माण झाली.
• आर्थिक पुनर्बांधणीसाठी मार्ग खुला झाला.

अंतिम मूल्यांकन

जर हा निकाल क्रिकेटच्या भाषेत सांगायचा झाला तर:

• लष्करी गुणफलकावर अमेरिका: 60
• राजकीय व आर्थिक गुणफलकावर इराण: 40

म्हणजेच अमेरिकेने युद्ध जिंकले, पण इराणने पराभव टाळला. त्यामुळे या युद्धविरामातून अमेरिकेला तुलनेने अधिक फायदा झाला असला तरी इराणनेही आपल्या अस्तित्वाचे आणि आर्थिक हितांचे महत्त्वाचे रक्षण केले आहे

 

2) IRAN USA WAR- इराण युद्धात अमेरिकेचा भरमसाठ खर्च झाला, त्यांची तेल भांडारंही अर्ध्यावर आल्याची अमेरिकन एनर्जी डिपार्टमेंटची माहिती, अमेरिकेसाठी हे युद्ध खूप महागडं ठरलं का? जगाचे किती आर्थिक नुकसान झाले

अमेरिकेसाठी हे युद्ध खूप महागडे ठरले का?

होय. लष्करी दृष्टिकोनातून अमेरिका आपली उद्दिष्टे काही प्रमाणात साध्य करण्यात यशस्वी झाली असली, तरी आर्थिक दृष्टिकोनातून हे युद्ध अत्यंत महागडे ठरले आहे.

1. थेट लष्करी खर्च

अमेरिकेच्या संरक्षण विभागाच्या आकडेवारीनुसार, युद्धातील थेट लष्करी खर्च सुमारे 25 अब्ज डॉलर झाला आहे. यामध्ये क्षेपणास्त्रे, नौदल कारवाया, हवाई मोहिमा, दारुगोळा आणि उपकरणांच्या देखभालीचा समावेश आहे.

2. वास्तविक आर्थिक खर्च अधिक मोठा

अनेक अर्थतज्ज्ञांच्या मते केवळ संरक्षण खात्याचा खर्च पाहणे चुकीचे ठरेल. ऊर्जा किमतीतील वाढ, महागाई, पुरवठा साखळीतील व्यत्यय, व्याजदर आणि आर्थिक मंदी यांचा विचार केला तर अमेरिकेवरील एकूण आर्थिक परिणाम 630 अब्ज ते 1 ट्रिलियन डॉलर इतका असू शकतो.

3. अमेरिकेच्या तेलसाठ्यावर मोठा परिणाम

अमेरिकेच्या ऊर्जा विभागानुसार, Strategic Petroleum Reserve (SPR) मधील साठा 340 दशलक्ष बॅरलपर्यंत खाली आला आहे, जो 1983 नंतरचा सर्वात कमी स्तर आहे. युद्ध सुरू झाल्यापासून अमेरिकेने तेलबाजार स्थिर ठेवण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर साठे वापरले.

---

तेलसाठे अर्ध्यावर आल्याचा धोका किती गंभीर?

हे फक्त आर्थिक नाही तर राष्ट्रीय सुरक्षेचेही आव्हान आहे.

• भविष्यात चीन, रशिया किंवा इतर संकट उद्भवल्यास अमेरिकेकडे आपत्कालीन तेलसाठा कमी राहील.
• SPR पुन्हा भरायला अनेक वर्षे आणि शेकडो अब्ज डॉलर लागू शकतात.
• त्यामुळे अमेरिकेला आता ऊर्जा सुरक्षेवर नव्याने भर द्यावा लागेल.

---

जगाचे किती आर्थिक नुकसान झाले?

1. जागतिक GDP वर प्रचंड परिणाम

विविध आर्थिक संस्थांच्या अंदाजानुसार:

• मर्यादित संघर्षाच्या परिस्थितीत जागतिक अर्थव्यवस्थेचे नुकसान 1.3 ट्रिलियन डॉलर पर्यंत जाऊ शकते.
• युद्ध पुन्हा भडकले असते तर हे नुकसान 3.5 ट्रिलियन डॉलर पर्यंत पोहोचले असते.

2. जागतिक वाढीचा दर घसरला

जागतिक बँकेने 2026 मधील जागतिक आर्थिक वाढीचा अंदाज 2.9% वरून 2.5% पर्यंत कमी केला. कारण:

• तेलाच्या किमतीतील वाढ
• वाहतूक खर्च वाढ
• महागाई
• व्याजदरातील वाढ

3. होर्मुझ सामुद्रधुनी बंद होण्याचा परिणाम

जगातील सुमारे 20% तेल पुरवठा होर्मुझ मार्गे जातो. युद्धादरम्यान 14 ते 20 दशलक्ष बॅरल प्रतिदिन तेलपुरवठ्यावर परिणाम झाला. यामुळे:

• तेलाचे दर झपाट्याने वाढले
• LNG बाजार हादरला
• जहाज विमा खर्च अनेक पटींनी वाढला
• आशियाई अर्थव्यवस्थांना मोठा फटका बसला

4. दररोजचे जागतिक नुकसान

काही आर्थिक मॉडेल्सनुसार होर्मुझ बंद राहिलेल्या काळात जागतिक अर्थव्यवस्थेला 20 अब्ज डॉलर प्रतिदिन नुकसान होत होते.

---

भारतावर काय परिणाम झाला?

भारताच्या जवळपास निम्म्या तेल आयातीचा स्रोत आखाती प्रदेश आहे.

• कच्च्या तेलाच्या वाढलेल्या किंमती
• खतांच्या किमतीत वाढ
• जहाजवाहतूक खर्च वाढ
• रुपयावर दबाव
• महागाईचा धोका

यामुळे भारतालाही अब्जावधी डॉलरचा अतिरिक्त आयात खर्च सहन करावा लागला.

---

सामरिक निष्कर्ष

या युद्धातून एक महत्त्वाचा धडा समोर आला:

इराणची सर्वात मोठी ताकद त्याची क्षेपणास्त्रे नव्हती, तर होर्मुझ सामुद्रधुनीवर प्रभाव टाकण्याची क्षमता होती.

अमेरिकेने लष्करी आघाडीवर वर्चस्व दाखवले, पण इराणने जागतिक ऊर्जा पुरवठा विस्कळीत करून जगातील सर्व प्रमुख अर्थव्यवस्थांना आर्थिक किंमत मोजायला लावली. त्यामुळे हे युद्ध अमेरिकेसाठी "लष्करी विजय पण आर्थिकदृष्ट्या महागडा विजय" ठरले, तर जगासाठी हे 1973 च्या तेल संकटानंतरचे सर्वात गंभीर ऊर्जा-आर्थिक धक्क्यांपैकी एक मानले जात आहे.