बांगलादेशातील हाफिज सईदच्या घडामोडींमुळे भारताच्या ईशान्य सीमेवर गंभीर धोका निर्माण झाला आहे

. लश्कर-ए-तैयबा या दहशतवादी संघटनेचा वरिष्ठ नेता आणि सईदचा अत्यंत जवळचा साथीदार इब्तिसाम इलाही जहीर सध्या बांगलादेशात सक्रिय झाला आहे. या व्यक्तीने भारत-बांगलादेश सीमावर्ती भागातील विविध ठिकाणी दौरे केले असून, कट्टर इस्लामी आंदोलने आणि भडकाऊ भाषणांद्वारे स्थानिक लोकांचे ब्रेनवॉश करून भारताविरोधी आंदोलन घडवून आणण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. हे सर्व घडामोडी भारतीय गुप्तचर यंत्रणांसाठी मोठी चिंता ठरत आहेत����.सीमेवर हालचाली आणि वाढता धोकाइब्तिसाम इलाही जहीरने २५ ऑक्टोबरपासून ढाका, चपैनवाबगंज, राजशाही, रंगपूर, लालमोनिरहाट, निलफामारी अशा सीमावर्ती जिल्ह्यांची यात्रा केली आणि आगामी काळात आणखी दौरे होणार आहेत��.बांगलादेशमध्ये सध्या राजकीय अस्थिरता वाढली असून कट्टरपंथी, पाकिस्तानधार्जिनी गट सक्रिय झाले आहेत. हाफिज सईदच्या नेटवर्कसह अनेक दहशतवादी तुरुंगातून बाहेर काढले गेले आहेत व त्यांनी भारतविरोधी कारवाया वाढवल्या आहेत�.बांगला देशच्या उत्तर सीमेवर लष्करी हालचालीही संशयास्पदरीत्या वाढल्या आहेत. पायाभूत सुविधांमध्ये (एअरस्ट्रिप्स, तळ इ.) वृद्धी होत आहे. भारताच्या सीमा सुरक्षा दलाने गस्त वाढवली आहे आणि उच्चस्तरीय सतर्कता ठेवली आहे��.भारतासाठी संवेदनशील परिणामया हालचालींमुळे सिलिगुडी कॉरिडोर, चिकन नेक परिसरासह ईशान्य भारतातील आसाम, बंगाल आणि इतर राज्यांत घुसखोरांची संख्या वाढू शकते, ज्याचे दीर्घकालिक सामाजिक, आर्थिक आणि सुरक्षा परिणाम दिसू शकतात�.घुसखोरीमुळे स्थानिक समाजावर दहशतवाद्यांचे प्रभाव, धार्मिक व सांस्कृतिक संघर्ष, रोजगार व कायदा सुव्यवस्था यावर परिणाम होतो�.भारताच्या राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार आणि केंद्रीय यंत्रणा सतर्क असून सीमेजवळील हालचालींवर विशेष नजर ठेवली जात आहे�.निष्कर्षहाफिज सईदचे पाकिस्तानी नेटवर्क, त्याचे बांगलादेशातील सहभाग, तसेच सीमावर्ती हालचाली भारतासाठी धोक्याचा इशारा आहेत. ईशान्येकडील अस्थिरता, घुसखोरी, आणि कट्टरपंथातील वाढ ही भारताच्या सुरक्षा व्यवस्थेसाठी तणावनिर्मिती करणारी बाब आहे�����. 

जमात-उल-मुमिनात : दहशतवादविरोधी लढ्यापुढचे नवे आव्हान

लष्करे तोयबाचा भारतविरोधी कारवाया बांगलादेश मध्ये बांगलादेश आणि पाकिस्ता...

भारतीय लष्कराची ‘अनंत’ क्षेपणास्त्र प्रणाली – स्वदेशी संरक्षण उत्पादनाचा नवा टप्पा

 

भारतीय लष्कराची ‘अनंत’ क्षेपणास्त्र प्रणाली – स्वदेशी संरक्षण उत्पादनाचा नवा टप्पा

प्रस्तावना

भारतीय लष्कराने अलीकडेच ‘अनंत’ शस्त्र क्षेपणास्त्र प्रणालीसाठी भारत इलेक्ट्रॉनिक्स लिमिटेड (BEL) ला टेंडर जारी केले आहे. या निर्णयामुळे भारताच्या संरक्षण क्षेत्रात स्वदेशीकरणाचा एक नवा अध्याय सुरू झाला आहे. सुमारे ₹30,000 कोटींचा हा प्रकल्प भारताच्या हवाई संरक्षण क्षमतेत आमूलाग्र बदल घडवून आणेल, विशेषतः चीन आणि पाकिस्तान सीमेजवळील संवेदनशील क्षेत्रांमध्ये.

या प्रणालीची रचना आणि तंत्रज्ञान संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्था (DRDO) ने विकसित केले आहे, तर उत्पादन आणि तैनातीची जबाबदारी BEL सारख्या सार्वजनिक क्षेत्रातील अग्रगण्य संस्थेकडे सोपवण्यात आली आहे.

 

‘अनंत’ प्रणाली म्हणजे काय?

‘अनंत’ ही एक स्वदेशी बहुस्तरीय (multi-layered) हवाई संरक्षण प्रणाली आहे जी शत्रूच्या लघु आणि मध्यम पल्ल्याच्या क्षेपणास्त्रांपासून, ड्रोन, फायटर जेट्स आणि हेलिकॉप्टरसारख्या लक्ष्यांपासून संरक्षण देण्यासाठी विकसित केली गेली आहे.

ही प्रणाली संपूर्णपणे मोबाइल, म्हणजेच वाहतुकीस सुलभ आणि कोणत्याही भूभागावर तत्काळ तैनात करता येण्यास सक्षम आहे. त्यामुळे ती सीमेवरील गतिशील हवाई धोका परिस्थितीत अत्यंत उपयुक्त ठरते.

ही प्रणाली भारताच्या विद्यमान आकाश, आकाश-ते-आकाश (Akash), स्पायडर आणि QR-SAM प्रणालींना पूरक ठरेल आणि त्यांच्यासोबत एकात्मिकपणे काम करेल.

 

हवाई संरक्षणातील गरज आणि पार्श्वभूमी

भारतासमोर असलेली दुहेरी सीमारेषेवरील सुरक्षा आव्हाने — पश्चिमेस पाकिस्तान आणि उत्तरेस चीन — ही जगातील सर्वात गुंतागुंतीच्या धोरणात्मक आव्हानांपैकी आहेत.
पाकिस्तानकडे अमेरिकन आणि चिनी तंत्रज्ञानावर आधारित आधुनिक हवाई प्रणाली आहेत, तर चीनने अत्याधुनिक HQ-9B आणि S-400 समतुल्य प्रणाली विकसित केल्या आहेत.

या पार्श्वभूमीवर, भारताला आपली हवाई संरक्षण क्षमता अधिक वेगवान, लवचिक आणि स्वयंपूर्ण करणे अत्यावश्यक होते.
‘अनंत’ प्रणाली याच गरजेची पूर्तता करते.

 

तांत्रिक वैशिष्ट्ये (Technical Highlights)

जरी या प्रणालीबद्दलच्या सर्व तपशील गुप्त ठेवले गेले असले तरी, उपलब्ध माहितीवरून खालील अंदाज बांधता येतात:

1. रेंज:
• ३० किमी ते १०० किमी पर्यंतच्या उंचीवर कार्यक्षम.
2. रडार आणि ट्रॅकिंग:
• AESA (Active Electronically Scanned Array) रडारसह उच्च गतीने एकाचवेळी २० पेक्षा जास्त लक्ष्य ट्रॅक करण्याची क्षमता.
3. मॉबिलिटी:
• ट्रक-आधारित लाँचर प्रणाली, ३० मिनिटांत तैनातीयोग्य.
4. नेटवर्क सेंटरिंग:
• नेटवर्क-सेंट्रिक वॉरफेअरसाठी सुसंगत, म्हणजे ती इतर हवाई आणि जमिनीवरील प्रणालींशी जोडली जाऊ शकते.
5. इलेक्ट्रॉनिक काउंटर-काउंटर मेजर्स (ECCM):
• शत्रूच्या जॅमिंग प्रयत्नांपासून स्वतःचे रक्षण करणारी प्रगत क्षमता.

 

BEL आणि DRDO यांचे योगदान

भारत इलेक्ट्रॉनिक्स लिमिटेड (BEL) ही संस्था संरक्षण इलेक्ट्रॉनिक्स आणि कम्युनिकेशन सिस्टम्स या क्षेत्रातील अग्रगण्य सरकारी कंपनी आहे. DRDOच्या सहकार्याने BELने यापूर्वीही Akash Weapon System, LRSAM, आणि Integrated Air Command and Control System (IACCS) यांसारखे यशस्वी प्रकल्प पूर्ण केले आहेत.

‘अनंत’ प्रकल्पामध्ये BELची भूमिका फक्त उत्पादनापुरती मर्यादित नाही. BEL या प्रकल्पासाठी रडार, फायर कंट्रोल सिस्टम, इलेक्ट्रॉनिक वॉरफेअर घटक आणि कम्युनिकेशन नेटवर्क तयार करेल. यामुळे देशातील ५० हून अधिक MSMEs आणि १०० पेक्षा जास्त लघु पुरवठादार यांनाही रोजगार व तांत्रिक विकासाच्या संधी मिळतील.

 

स्वदेशीकरणाचा (Indigenisation) नवा अध्याय

भारताच्या संरक्षण क्षेत्रात स्वदेशीकरणाची दिशा गेल्या काही वर्षांत वेगाने बदलत आहे. ‘अनंत’ प्रकल्प हे त्या प्रक्रियेतील एक निर्णायक पाऊल आहे.
या प्रकल्पामुळे:

• भारताच्या आयातीवरील अवलंबित्व घटेल,
• तांत्रिक आत्मनिर्भरता वाढेल, आणि
• ‘मेक इन इंडिया’ उपक्रमाला चालना मिळेल.

आजपर्यंत भारत आपल्याकडील हवाई संरक्षण प्रणालींसाठी रशिया, इस्राएल आणि फ्रान्स यांसारख्या देशांवर अवलंबून होता. पण ‘अनंत’ प्रणाली भारताला पूर्ण स्वदेशी संरक्षण क्षमता मिळविण्याच्या दिशेने नेत आहे.

 

राष्ट्रीय सुरक्षेवरील प्रभाव

‘अनंत’ प्रणालीमुळे भारताच्या पश्चिम आणि उत्तर सीमांवर खालील रणनीतिक लाभ मिळतील:

1. त्वरित प्रतिसाद क्षमता:
   शत्रूच्या हवाई हल्ल्याला सेकंदात प्रतिसाद देण्याची क्षमता निर्माण होईल.
2. सीमेवरील हवाई संरक्षणाचा विस्तार:
   सीमावर्ती तळांवर, रडार स्टेशन्स आणि तुकड्यांजवळ हवाई संरक्षणाची जाळी उभारली जाईल.
3. मानसिक आणि राजनैतिक प्रतिबंधक परिणाम (Deterrence):
   शत्रूच्या हवाई कारवायांवर भीती निर्माण होईल आणि युद्धपूर्व परिस्थितीत भारताला रणनीतिक आघाडी मिळेल.

 

आर्थिक आणि औद्योगिक परिणाम

₹30,000 कोटींच्या या प्रकल्पामुळे संरक्षण क्षेत्रात ५०,००० हून अधिक थेट व अप्रत्यक्ष रोजगार निर्माण होण्याची शक्यता आहे.
BEL, DRDO आणि खासगी उद्योगांच्या सहकार्याने भारतात एक मजबूत संरक्षण उत्पादन साखळी (Defence Manufacturing Ecosystem) निर्माण होईल.

यामुळे भारत निर्यातक्षम देश म्हणून उदयास येऊ शकतो. दक्षिण आशिया, आफ्रिका आणि मध्य पूर्वेतील मित्रदेशांना या प्रणालीचे निर्यात पर्याय उपलब्ध होऊ शकतात.

 

‘अनंत’ प्रणाली आणि आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा

‘अनंत’ प्रणाली भारताच्या विद्यमान आणि भविष्यातील S-400, QR-SAM, NASAMS-II यांसारख्या आंतरराष्ट्रीय प्रणालींशी स्पर्धा करण्यास सक्षम ठरेल.
यामुळे भारताला फक्त संरक्षण नाही तर तंत्रज्ञान निर्यातदार राष्ट्र बनण्याची संधी मिळेल.

 

भविष्यातील पावले

1. सिस्टीम इंटीग्रेशन आणि चाचण्या:
   DRDO व BEL येत्या दोन वर्षांत प्रोटोटाइप तयार करून चाचणीसाठी सैन्याला देणार आहेत.
2. सिरीयल प्रॉडक्शन:
   चाचण्या यशस्वी झाल्यावर २०३० पर्यंत प्रणालीचे उत्पादन आणि सीमांवरील तैनाती सुरू होईल.
3. प्रगत आवृत्त्या (Upgraded Versions):
   भविष्यात ‘अनंत-II’ किंवा ‘अनंत-X’ सारख्या विस्तारित क्षमतांच्या आवृत्त्या विकसित केल्या जातील.

 

धोरणात्मक विश्लेषण – का महत्त्वाचे आहे हा निर्णय?

• भारताला दोन मोर्चांवरील युद्धाची तयारी (Two Front War Preparedness) करायची आहे.
• हवाई संरक्षणातील स्वदेशीकरण हे राष्ट्रीय सुरक्षेचे आणि आत्मनिर्भरतेचे केंद्रबिंदू आहे.
• ‘अनंत’ प्रणालीमुळे भारताची स्ट्रॅटेजिक ऑटोनॉमी (Strategic Autonomy) अधिक बळकट होईल.
• या निर्णयामुळे भारताची Defence Innovation Base मजबूत होईल, आणि Start-up इकोसिस्टम ला प्रेरणा मिळेल.

 

उपसंहार

‘अनंत’ क्षेपणास्त्र प्रणाली हा केवळ एक संरक्षण प्रकल्प नाही, तर तो भारताच्या आत्मनिर्भरतेच्या प्रवासातील नवा टप्पा आहे.
यामुळे भारताची हवाई संरक्षण प्रणाली अधिक सक्षम, एकात्मिक आणि स्वदेशी होईल.
BEL आणि DRDO या दोन राष्ट्रीय संस्थांनी एकत्रितपणे हा प्रकल्प पूर्ण केल्यास, तो केवळ तांत्रिक यशच नव्हे तर राष्ट्रीय अभिमानाचे प्रतीक ठरेल.

‘अनंत’ हे नाव जसे सूचित करते — तसाच भारताचा संरक्षण सामर्थ्याचा प्रवासही अनंत, अथांग आणि स्वावलंबी राहो हीच अपेक्षा.

 

शत्रूचा शत्रू तो आपला मित्र’ या सिद्धांताच्या आधारे पाकिस्तानला पश्चिम स...

‘शत्रूचा शत्रू तो आपला मित्र’

‘शत्रूचा शत्रू तो आपला मित्र’ या सिद्धांताच्या आधारे पाकिस्तानला पश्चिम सीमेवर अफगाणिस्तानचे आव्हान भेडसावत आहे. तालिबान पाकिस्तान संबंधांमध्ये घनिष्ट संबंध संपून कटुता, वितुष्ट आणि थेट शत्रुत्व निर्माण झाले आहे.

गेल्या काही वर्षांत पाकिस्तानमधील अंतर्गत सुरक्षा संबंधित हिंसाचारामध्ये पाकिस्तानी सैन्य मोठ्या संख्येने मारले गेले आहेत. आजपर्यंतच्या आकडेवारीनुसार, एकूण १८,१६० हिंसाचाराच्या घटनांमध्ये १०,१२८ पाकिस्तानी सैनिक मृत्युमुखी पडले आहेत.

२०२५ मध्ये हा हिंसाचार आणखी वाढला आहे.  फक्त १२ ऑक्टोबरपर्यंतच ८४८ हिंसक घटनांमध्ये ९४८ पाकिस्तानी सैनिक मारले गेले आहेत. ही आकडेवारी ऑपरेशन सिंदूर मध्ये मारल्या गेलेल्या पाकिस्तानी सैनिकांपेक्षा पेक्षा पाचपटीने जास्त आहे.म्हणजेच तालिबान भारताचे काम सोपे करत आहे.

 ताज्या संघर्षास कारणीभूत आहे पाकिस्तान. अफगाणिस्तानात अलीकडेच पाकिस्तानने केलेल्या एअर स्ट्राईकमध्ये 50हून अधिक निष्पाप महिला व बालकांचा मृत्यू झाला. या हल्ल्यानंतर चिडलेल्या तालिबानने पाकिस्तानला कडाडून प्रत्युत्तर दिले आहे. पाकिस्तान-अफगाणिस्तान यांना विभागणार्या ड्युरंड लाईनवर पाकिस्तानी लष्कराच्या चौक्यांवर तालिबानने केलेल्या हल्ल्यामध्ये 60 हून अधिक पाकिस्तानी जवान ठार झाले आहेत. यामध्ये बॉम्बहल्ले, आर्टिलरींचा वापर केला  जात आहे.

पाकिस्तान अमेरिकेचा अत्यंत महत्त्वाचा मित्र

पाकिस्तानचे लष्करप्रमुख जनरल आसिम मुनीर आणि पंतप्रधान शाहबाज शरीफ ह्यांनी अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यासोबत अनेक वेळा भेट  घेतल्या. आपण अमेरिकेचा अत्यंत महत्त्वाचा मित्र बनलो आहे असे  ते दाखवत आहे .परंतु पाकिस्तानचे उलटी अंतर्गत सुरक्षेची आव्हाने अजून जास्त वाढत आहे. अफगाणिस्तान पाकिस्तान युध्दा करता अमेरिकेने दोष पाकिस्तानला दिला आहे.

पाकिस्तान अंतर्गत असंतोषाच्या ज्वालामुखीवर उभा आहे. बलुचिस्तानमध्ये विभक्त होण्यासाठीची नागरी चळवळ निर्णायक स्तरावर पोहोचली आहे. बलुच लिबरेशन आर्मीकडून पाकिस्तानी सैन्यावर मोठे हल्ले करत आहेत. गिलगिट- बाल्टिस्तानमधील नागरीक पाकिस्तान सरकार व लष्कराच्या दंडेलशाहीला आणि चीनच्या वाढत्या प्रभावाला विरोध करत आहेत.

 खैबर पख्तुनवा पेटला आहे. खैबर पख्तुनवा अफगाणिस्तान आणि पाकिस्तान यांच्या सीमेवरील प्रांत आहे. या भागात प्रामुख्याने पख्तुन लोकांचे वर्चस्व आहे. पाकिस्तान आणि अफगाणिस्तान यांच्यामध्ये 1893 मध्ये ड्युरंड लाईन ब्रिटिशांनी आखलेली होती. अफगाणिस्तानला ही ड्युरंड लाईन मान्य नाही.अफगाणिस्तानात अनेक टोळ्या आहेत. या टोळ्यांचे अस्तित्व खैबर पख्तुनवा भागात आहे. ते सातत्याने दावा करत आहेत की, हा संपूर्ण प्रदेश आमचा आहे.

तालीबानचा उदय पाकिस्तान मुळे

तालीबानचा उदय पाकिस्तानच्या पाकिस्तानच्या मदतीमुळे झाला . तालिबानच्या माध्यमातून दहशतवाद्यांचा/ योद्ध्यांचा वापर भारताला रक्तबंबाळ करण्यासाठी करावा, असा पाकिस्तानचा  डाव होता. अफगाणिस्तानातून अमेरिकन फौजा मागे फिरल्यानंतर पाकिस्तानच्या मदतीनेच तेथे तालिबानचे शासन प्रस्थापित झाले; पण आज याच तालिबानने पाकिस्तानविरुद्ध शस्र उगारले आहे. दोन सुन्नीपंथीय देशांमध्ये संघर्ष  पेटला आहे.

अफगाणिस्तानचे परराष्ट्रमंत्री आमीर खान यांची भारत भेट

अलीकडेच अफगाणिस्तानचे परराष्ट्रमंत्री आमीर खान यांनी भारताला भेट दिली. भारतीय परराष्ट्रमंत्र्यांसोबत त्यांची चर्चा-वार्तालाप सुरू असतानाच, पाकिस्तानने  एअर स्ट्राईक घडवून आणला.

तालिबानने पहिल्यांदा जेव्हा अफगाणिस्तानवर कब्जा मिळवला होता, तेव्हा भारतातील जम्मू आणि काश्मीरमध्ये दहशतवादी हिंसाचार हिंसाचार वाढला होता. जैश ए मोहम्मद, लष्कर ए तैय्यबा दहशतवादी संघटनांना तालिबानचा पाठिंबा होता. त्यामुळे भारताने अफगाणिस्तानसोबतचे संबंध तोडून टाकले होते.

2021 नंतर अफगाणिस्तानात दुसर्यांदा तालिबानचे शासन प्रस्थापित झाले त्यावेळी परिस्थिती बदललेली दिसून आली. भारताने अफगाणिस्तानात विकास प्रकल्पांमध्ये अब्जावधी डॉलर्सची गुंतवणूक केलेली आहे. हे विकासात्मक प्रकल्प पुढे सुरू राहावेत, तसेच अफगाणिस्तानच्या भूमीचा वापर पाकिस्तानकडून भारतविरोधी कारवायांसाठी केला जाऊ नये ही यामागची प्रमुख भूमिका होती.

आमीर खान भारतामध्ये आले तेव्हा त्यांनी स्पष्टपणाने सांगितले की, जैश ए मोहम्मद आणि लष्कर ए तैय्यबा या दहशतवादी संघटनांना आम्ही आमच्या भूमीवर पाय ठेवू दिलेला नाही.

बगरामचा एअरबेस भौगोलिकदृष्ट्या महत्त्वाचे

अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी अफगाणिस्तानची राजधानी काबूलपासून 30 किलोमीटर अंतरावर असणार्या बगरामचा एअरबेस आम्हाला परत द्या, अन्यथा परिणामांना सामोरे जा अशी उघड धमकी अलीकडेच दिली आहे. बगराम विमानतळाची उभारणी सोव्हिएत महासंघाने केलेली होती. या विमानतळाला मध्य आशिया आणि पश्चिम आशिया आशियावर लक्ष ठेवण्यासाठी महत्त्वाचे विमानतळ समजले जाते. कारण विमानतळ भौगोलिकदृष्ट्या मोक्याच्या ठिकाणी वसला आहे. एकाच वेळी कझाकिस्तान, उजबेकिस्तान, कैरेगिस्तान म्हणजेच मध्य आशियावर नजर ठेवता येते. त्याचप्रमाणे पश्चिम आशियातील सर्व अरब देशांवर नियंत्रण ठेवता येते. इतकेच नव्हे तर चीनचा शिनशियांग प्रांत आणि रशिया यांच्यावरही नजर ठेवता येते. यामुळे ट्रम्प बगराम विमानतळ ताब्यात घेण्याचा विचार करत आहेत.

बगराम एअरबेस हा संरक्षण कार्यासाठी वापरल्या जाणार्या जगातील सर्वांत मोठ्या विमानतळांपैकी एक आहे. अफगाणिस्तानात असतांना अमेरिकेने 20 वर्षांत बगराम एअरपोर्टचे रुपांतर एका शहरात केलेले आहे. परंतु ज्यो बायडेन यांनी बगराम एअरबेस रिकामा करण्याचा निर्णय घेतला आणि तो तालिबानच्या कब्जामध्ये आला. आता डोनाल्ड ट्रम्प यांना यावर पुन्हा एकदा नियंत्रण हवे आहे.

तालिबानची मनधरणी करण्याची जबाबदारी जनरल मुनीर यांना

मागील दशकात अमेरिकेने पाकिस्तानपासून पूर्णपणे फारकत घेतली होती. पण आता पाकिस्तानचे लष्कर प्रमुख, पंतप्रधान व्हाईट हाऊसमध्ये अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांना भेटत आहेत. मागील महिन्यात पाकिस्तानच्या लष्करप्रमुखांनी तीन वेळा अमेरिकेला भेटी दिल्या. बगरामबाबत तालिबानची मनधरणी करण्याची जबाबदारी जनरल आसिम मुनीर यांना देण्यात आली. पण तालिबानने यास पूर्णपणे नकार दिला. आम्ही एक इंचही जमीन अमेरिकेला देणार नाही, असे स्पष्ट केले. भारताने सुध्दा अमेरिकेच्या विरोधात जाऊन तालिबानच्या निर्णयाला पाठिंबा दिला.

 भारत आणि अफगाणिस्तान यांच्यामध्ये 2018 मध्ये एक सामरिक भागीदारीचा करार करण्यात आला होता. त्या करारानुसार अफगाणिस्तानच्या सैनिकांना प्रशिक्षण देण्यासाठी भारतीय सैनिक अफगाणिस्तानात जाऊ शकतात . मात्र 2021 मध्ये तालिबानी राजवट प्रस्थापित झाल्यानंतर भारताने हा करार रद्द केला होता. आता भारताचा तालिबानकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन बदललेला आहे. काबूलमधील भारतीय दूतावास पुन्हा सुरू होणार आहे. 2018 चा करारही पुढे सुरू ठेवण्याचा निर्णय घेतला जाऊ शकतो. या माध्यमातून अफगाणी सैन्याला प्रशिक्षण देण्यासाठी भारतीय सैन्य, भारतीय वायूदल पुन्हा अफगाणिस्तानात जाऊ शकतात. तसेच बगराम विमानतळावर भारतीय विमाने उतरू शकतात. तसे झाल्यास तो पाकिस्तानसाठी खूप मोठा धक्का असेल.याला ‘ऑपरेशन सिंदूर- भाग दुसरा’ म्हणता येईल.

अफगाणिस्तानचे परराष्ट्रमंत्री मौलाना आमिर खान मुत्तकी यांच्या भारत दौऱ्याची चर्चा झाली. हा दौरा एकाएकी घडलेली घटना नसून, यामागे अफगाणिस्तानशी सर्व पातळीवर संबंध सुधारण्याच्या भारताच्या मोठ्या पद्धतशीर प्रयत्नांचाही वाटा आहे.

तालिबान सरकारने पहलगाम येथील दहशतवादी हल्ल्यांचा निषेध केला होता. तसेच, पाकिस्तानने कांगावा करून भारताविरुद्ध अफगाणिस्तानमध्येही हल्ले केल्याचा आरोप केला होता, तेव्हा तालिबान सरकारने असे काही झाले नसल्याचे स्पष्ट केले होते.

या भेटीमध्ये भारताने काबूलमधील आपला राजदूतावास उघडण्याचा निर्णय घेतला, तर अफगाणिस्तानच्या दिल्लीमधील दूतावासात अफगाणिस्तानचा जुना झेंडा जाऊन तालिबानचा झेंडा फडकू लागला. दोन्ही देशांनी एकमेकांच्या सार्वभौमत्वाचा आणि प्रादेशिक अखंडतेचा आदर राखण्यावर भर दिला. अफगाण परराष्ट्रमंत्र्यांनी आश्वासन दिले की, अफगाण सरकार भारताविरुद्ध कोणत्याही गटाला किंवा व्यक्तीला अफगाणिस्तानची भूमी वापरू देणार नाही.

मुत्तकी यांनी अफगाणिस्तान सोडून पळून आलेल्या हिंदू तसेच, शीख धमयांना सुरक्षिततेची हमी दिली आहे.

स्त्रियांचे शिक्षण आणि स्वातंत्र्यावर बंधने टाकणाऱ्या तालिबान राजवटीशी चीन आणि पाकिस्तानचे अफगाणिस्तानशी अत्यंत घनिष्ठ संबंध आहेत. चीन मोठ्या प्रमाणावर अफगाणिस्तानमधील दुर्मिळ खनिजे, दुर्मिळ मृदा घटक (Rare Earths) आणि नैसर्गिक संसाधने उत्खनन करण्याचा प्रयत्न करत आहे. अमेरिकेलाही लवकरात लवकर अफगाणिस्तानमध्ये पुन्हा सक्रिय होण्याची इच्छा आहे. पाकिस्तान नेहमीच अफगाणिस्तानच्या भूमीचा वापर भारताच्या विरोधात कारवाया करण्यासाठी करत असतो.

पंतप्रधान श्री नरेंद्र मोदी यांना मारण्याचा अमेरिकेची गुप्तहेर संघटना सी...

अफगाण परराष्ट्र मंत्र्यांच्या भारत भेटीने पाकिस्तानच्या कपाळावर आठ्या | ...

Forces First Conclave 2025: Key Highlights and Insights-Republic Media Network & Centre for Land Warfare Studies (CLAWS)

 

18 October 2025 | 
India’s biggest military conclave since the success of Operation Sindoor brought together the country’s top military minds to discuss lessons, challenges, and the evolving nature of warfare. The discussions reflected India’s growing confidence in its military power and its readiness for future conflicts across all domains — land, air, maritime, space, and cyber.

 

Lt Gen Sumer Ivan D’cunha, SM, DG & Colonel Commandant, Army Air Defence

Lt Gen D’cunha delivered a series of candid and strategic remarks that underscored both operational readiness and information dominance.
He cautioned Pakistan bluntly:

“I hope Pakistan doesn’t want Operation Sindoor 2, as they’ve understood their lesson and we called their bluff. Between drones and hyper sonics, we must maintain a full spectrum of air defence.”

Reflecting on the importance of narrative warfare, he added:

“Pakistan was exploiting information gaps during Operation Sindoor. What we failed to do was challenge their version early. We should have led a counter-narrative instead of a defensive one.”

Finally, D’cunha captured the spirit of contemporary conflict:

“India–Pakistan conflict continues — sometimes kinetic, sometimes not. We are already in the tactical battle area. This is the age of Krishna — where high morality coexists with cunning strategy. That’s the reality we must master.”

 

Lt Gen Dushyant Singh, PVSM, AVSM (Retd), Director General, CLAWS

Lt Gen Singh reflected on the collective resilience and unity of India during Operation Sindoor:

“How do we protect our population centres? Our faith and our unity must be our strength. As our Prime Minister said, it is our Sudarshan Chakra. The way the nation rallied together — across religions and communities — was truly remarkable.”

 

Lt Gen Rajiv Ghai, SYSM, UYSM, AVSM, SM, DCOAS (Strategy)

Lt Gen Ghai described Operation Sindoor as a landmark in India’s strategic evolution:

“Operation Sindoor will be remembered not just for its tactical brilliance, but for redefining India’s strategic posture. It showed that national resolve, institutional integration, and indigenous innovation can ensure victory in the most complex operational environments.”

He highlighted the role of political clarity in the success of the operation:

“We emerged victorious because we had political clarity and strategic coherence when we launched calibrated strikes across the Line of Control. It demonstrated that decisive force can coexist with nuclear stability.”

On lessons learned, he elaborated:

“We broke old assumptions about cross-border responses. The aim was to neutralise terror infrastructure while avoiding uncontrolled escalation. Surprise, momentum, and proportionality were our guiding principles. We also learned the importance of preplanned perception management to counter misinformation effectively.”

Concluding his remarks, Lt Gen Ghai reaffirmed his faith in India’s soldiers:

“The Indian Army has the best soldiers in the world — disciplined, professional, and driven by an unshakable sense of duty.”

 

Brig Sushil Tanwar, VSM

Speaking on intelligence challenges, Brig Tanwar underlined accountability and learning from experience:

“There’s no shame in admitting that failures happen — but one must ensure they’re not repeated. The cost of intelligence failure is always high. Ambiguity in inputs must be removed by the handler to give the commander a clear picture.”

 

Vice Admiral A.N. Pramod, AVSM, YSM, Director General Naval Operations

Vice Admiral Pramod outlined the Navy’s operational readiness and its contribution to Operation Sindoor:

“Operation Sindoor reaffirmed the Indian Navy’s combat readiness and technological edge. The Vikrant Carrier Battle Group was at the centre of operations, and our largely indigenous assets performed exceptionally well.”

He emphasized the Navy’s future direction:

“Moving forward, the Indian Navy is steadfast in its commitment to tri-service synergy guided by the Prime Minister’s vision of JAI — Jointness, Aatmanirbharta, and Innovation. These principles define our transformation into a modern, self-reliant maritime force.”

Highlighting non-traditional threats, he noted:

“Beyond traditional state threats, challenges such as piracy, illegal fishing, human and arms trafficking, and maritime terrorism require us to constantly innovate for maritime security.”

Reaffirming the Navy’s long-term commitment, he added:

“The Indian Navy will continue contributing to the national aspiration of Viksit Bharat 2047 as a builder’s Navy — strong, self-reliant, and visionary.”

 

Lt Gen Devendra Sharma

Lt Gen Sharma provided a broader geopolitical perspective on the changing global order and India’s place within it:

“We live in an age of multipolarity, contestation, and fragmentation — defined by economic and technological realignments. The certainties of the post–World War era are fading, giving way to complex power dynamics. In this world, India’s role is increasingly significant.”

He analysed the ongoing great-power competition:

“The dominant global theme today is the strategic rivalry between the U.S. and China. China has overtaken the U.S. in industrial capacity, but America’s policy towards Beijing remains uncertain. Meanwhile, Russia and China have found common cause against the West.”

Drawing lessons for India, he stressed adaptability:

“The character of war is changing. Non-state actors can influence global politics overnight. Nations must anticipate rather than react.”

 

Synthesis and Takeaways

The Forces First Conclave 2025 demonstrated the maturity of India’s defence leadership — intellectually confident, operationally prepared, and strategically coherent.
Across all service branches, a few consistent themes emerged:

• Operational Preparedness and Deterrence: India is ready to respond across multiple domains, with lessons from Operation Sindoor integrated into doctrine.
• Information Dominance: The importance of shaping the narrative — not merely reacting — is now a central military lesson.
• Jointness and Aatmanirbharta: Indigenous systems and inter-service coordination have redefined India’s warfighting capability.
• National Unity and Confidence: The operation, and the conclave that followed, reinforced faith among citizens in the armed forces’ professionalism and foresight.

The conclave, hosted by Republic Media Network in collaboration with CLAWS, also highlighted a new phase in India’s strategic communication — where the media, think tanks, and the military work in concert to strengthen national resolve and global perception.