पुन्हा संघर्षाची चिन्हे-'यूएई' च्या अणुप्रकल्पावर ड्रोनहल्ला; पुन्हा मिसाईल्स आणि ड्रोन्सचे युद्ध करण्याची इच्छाशक्ती इराणकडे आहे का आणि अमेरिकेकडे आहे का? इच्छाशक्ती जरी असली तरी किती दिवस अजून हे दोन्ही देश एकमेकांश युद्ध करू शकतात? जर त्यांनी युद्ध एकमेकांशी सुरू केले तर नेमके या युद्धातून काय उपलब्ध मिळवण्याची दोन्ही देशांचा उद्देश असेल? या सगळ्या बाबींचे विश्लेषण करून पुन्हा युद्ध सुरू होण्याची शक्यता किती आहे याचे पण विश्लेषण करा

 

अमेरिका-इराण यांच्यात शस्त्रसंधी लागू असला तरी पश्चिम आशियामध्ये पुन्हा संघर्ष पेटण्याची चिन्हे आहेत. संयुक्त अरब अमिरातीमधील (यूएई) एकमेव आणि महत्त्वाच्या असलेल्या बराक आण्विक ऊर्जा प्रकल्पाला रविवारी ड्रोन हल्ल्यांनी लक्ष्य केले. या हल्ल्यामुळे प्रकल्पाच्या एका बाजूला आग लागली. या हल्ल्याची जबाबदारी कुणी घेतली नसली तरी इराणकडे संशयाची सुई वळते आहे.

दरम्यान, इराणने अमेरिकेच्या प्रस्तावांबाबत लवकर पावले उचलली नाहीत, तर त्यांना बेचिराख करू, अशी धमकी अमेरिकी अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी दिली.पश्चिम आशियात होर्मुझ सामुद्रधुनीवरून तणाव कायम आहे. इराणच्या बंदरांची कोंडी अमेरिकेने केली आहे, तर सामुद्रधुनीतून जाणार्या नौकांना इराण लक्ष्य करीत आहे.

अमेरिका-इराणमध्ये करार होऊन येथील समस्या सोडविण्याचे प्रयत्न निष्फळ ठरत आहेत. इराणच्या या पवित्र्याने अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनीही संयम संपत चालल्याचे वक्तव्य नुकतेच केले होते. इस्रायल आणि हेजबोला यांच्यातील संघर्षही अद्याप पूर्णपणे संपलेला नाही. अशा स्थितीत ‘यूएई’च्या आण्विक प्रकल्पाला लक्ष्य केल्यामुळे पश्चिम आशियात पुन्हा युद्धाचा भडका उडण्याची शक्यता आहे.

 

पुन्हा मिसाईल्स आणि ड्रोन्सचे युद्ध करण्याची इच्छाशक्ती इराणकडे आहे का आणि अमेरिकेकडे आहे का? 

 

इच्छाशक्ती जरी असली तरी किती दिवस अजून हे दोन्ही देश एकमेकांश युद्ध करू शकतात?

 

जर त्यांनी युद्ध एकमेकांशी सुरू केले तर नेमके या युद्धातून काय उपलब्ध मिळवण्याची दोन्ही  देशांचा उद्देश असेल?

 

या सगळ्या बाबींचे विश्लेषण करून पुन्हा युद्ध सुरू होण्याची शक्यता किती आहे याचे पण विश्लेषण करा 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

22

पुन्हा संघर्षाची चिन्हे-'यूएई' च्या अणुप्रकल्पावर ड्रोनहल्ला; इराणवर संशयाची सुई

 

अमेरिका-इराण यांच्यात शस्त्रसंधी लागू असला तरी पश्चिम आशियामध्ये पुन्हा संघर्ष पेटण्याची चिन्हे आहेत. संयुक्त अरब अमिरातीमधील (यूएई) एकमेव आणि महत्त्वाच्या असलेल्या बराक आण्विक ऊर्जा प्रकल्पाला रविवारी ड्रोन हल्ल्यांनी लक्ष्य केले. या हल्ल्यामुळे प्रकल्पाच्या एका बाजूला आग लागली. या हल्ल्याची जबाबदारी कुणी घेतली नसली तरी इराणकडे संशयाची सुई वळते आहे.

दरम्यान, इराणने अमेरिकेच्या प्रस्तावांबाबत लवकर पावले उचलली नाहीत, तर त्यांना बेचिराख करू, अशी धमकी अमेरिकी अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी दिली.पश्चिम आशियात होर्मुझ सामुद्रधुनीवरून तणाव कायम आहे. इराणच्या बंदरांची कोंडी अमेरिकेने केली आहे, तर सामुद्रधुनीतून जाणार्या नौकांना इराण लक्ष्य करीत आहे.

अमेरिका-इराणमध्ये करार होऊन येथील समस्या सोडविण्याचे प्रयत्न निष्फळ ठरत आहेत. इराणच्या या पवित्र्याने अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनीही संयम संपत चालल्याचे वक्तव्य नुकतेच केले होते. इस्रायल आणि हेजबोला यांच्यातील संघर्षही अद्याप पूर्णपणे संपलेला नाही. अशा स्थितीत ‘यूएई’च्या आण्विक प्रकल्पाला लक्ष्य केल्यामुळे पश्चिम आशियात पुन्हा युद्धाचा भडका उडण्याची शक्यता आहे.

पश्चिम आशियातील परिस्थिती पाहता, सध्या पूर्ण स्वरूपाचे अमेरिका-इराण युद्ध तातडीने सुरू होण्याची शक्यता मर्यादित असली तरी “मर्यादित पण सतत वाढत जाणारा संघर्ष” (Escalatory Proxy Conflict) सुरू राहण्याची शक्यता जास्त दिसते. यूएईच्या बराक अणुऊर्जा प्रकल्पावर झालेला कथित ड्रोन हल्ला हा त्याच दिशेने जाणारा धोकादायक संकेत मानला जात आहे.

बराक अणुप्रकल्पावर हल्ला इतका गंभीर का?

Barakah Nuclear Power Plant हा संयुक्त अरब अमिरातीचा एकमेव अणुऊर्जा प्रकल्प आहे. तो देशाच्या ऊर्जा सुरक्षेचा कणा मानला जातो. अशा प्रकल्पावर ड्रोन हल्ला होणे म्हणजे केवळ यूएईवर नव्हे तर संपूर्ण गल्फ सुरक्षाव्यवस्थेवर आव्हान आहे.

इराणवर संशय जाण्याची कारणे:

• इराणकडे लांब पल्ल्याचे ड्रोन नेटवर्क मोठ्या प्रमाणावर आहे.
• इराण समर्थित हूथी, हेजबोला आणि इराकी शिया मिलिशिया अशा प्रॉक्सी गटांकडे अशा हल्ल्यांची क्षमता आहे.
• होर्मुझ सामुद्रधुनीतील अमेरिकन दबावाला उत्तर म्हणून गल्फ देशांना इशारा देणे हा हेतू असू शकतो.

मात्र इराण थेट जबाबदारी स्वीकारणार नाही. “Plausible Deniability” म्हणजेच अप्रत्यक्ष युद्ध हीच त्यांची रणनीती राहिली आहे.

पुन्हा मोठे मिसाईल-ड्रोन युद्ध करण्याची इच्छाशक्ती इराणकडे आहे का?

इराणची स्थिती

Iran कडे इच्छाशक्ती अजूनही प्रबळ आहे. कारण:

• इराणसाठी हा “Regime Survival” चा प्रश्न आहे.
• अमेरिकेला थेट पराभूत करणे नव्हे तर “खर्चिक आणि दीर्घ युद्धात अडकवणे” हे उद्दिष्ट असते.
• क्षेपणास्त्रे, ड्रोन आणि प्रॉक्सी नेटवर्क हे इराणचे स्वस्त पण प्रभावी शस्त्र आहेत.

परंतु इराणच्या मर्यादा गंभीर आहेत:

1. अर्थव्यवस्था निर्बंधांमुळे कमकुवत झाली आहे.
2. तेल निर्यातीत अडथळे आहेत.
3. देशांतर्गत असंतोष वाढलेला आहे.
4. हवाई दल अमेरिकेच्या तुलनेत अत्यंत कमकुवत आहे.
5. सततच्या युद्धामुळे औद्योगिक आणि ऊर्जा पायाभूत सुविधा उद्ध्वस्त होऊ शकतात.

म्हणून इराण “पूर्ण युद्ध” टाळून “सतत त्रास देणारे युद्ध” पसंत करेल.

अमेरिकेकडे इच्छाशक्ती आहे का?

United States कडे सैनिकी क्षमता प्रचंड आहे; पण इच्छाशक्ती मर्यादित आहे.

अमेरिकेची प्रमुख समस्या:

• इराक आणि अफगाणिस्तानच्या युद्धानंतर अमेरिकन जनमत दीर्घ युद्धाविरोधात आहे.
• चीन हा अमेरिकेचा प्राथमिक प्रतिस्पर्धी बनला आहे.
• पश्चिम आशियात पुन्हा लाखो सैनिक अडकवण्याची तयारी नाही.
• तेल बाजार कोसळल्यास जागतिक अर्थव्यवस्था हादरेल.

मात्र अमेरिकेची “Red Lines” स्पष्ट आहेत:

• अमेरिकन तळांवर मोठा हल्ला
• इस्रायलवर व्यापक मिसाईल हल्ला
• होर्मुझ सामुद्रधुनी पूर्ण बंद करणे
• अण्वस्त्र कार्यक्रमात वेगाने प्रगती

असे झाल्यास अमेरिका अतिशय आक्रमक हवाई आणि नौदल कारवाई करू शकते.

हे युद्ध किती दिवस चालू शकते?

1) थेट पूर्ण युद्ध

जर अमेरिका आणि इराण थेट युद्धात उतरले, तर पहिला तीव्र टप्पा २ ते ६ आठवडे चालू शकतो.

या काळात:

• अमेरिकेचे हवाई हल्ले
• इराणची मिसाईल आणि ड्रोन बरसात
• होर्मुझ सामुद्रधुनीतील संघर्ष
• इस्रायलवर हल्ले
• गल्फमधील तेलसुविधांवर प्रहार

हे घडू शकते.

2) दीर्घकालीन प्रॉक्सी युद्ध

हे अधिक शक्य आहे आणि अनेक महिने किंवा वर्षभरही चालू शकते.
यात:

• हूथींचे जहाजांवर हल्ले
• हेजबोलाचे इस्रायलवर रॉकेट हल्ले
• सायबर युद्ध
• तेल सुविधांवर ड्रोन हल्ले
• अमेरिकन तळांवर अप्रत्यक्ष हल्ले

अशा स्वरूपाचा संघर्ष राहील.

दोन्ही देशांना या युद्धातून काय मिळवायचे आहे?

इराणचे उद्दिष्ट

1. स्वतःचे शासन टिकवणे
2. अमेरिकेला थेट विजय मिळू न देणे
3. इस्रायलवर दबाव ठेवणे
4. गल्फ देशांना भयभीत ठेवणे
5. अणुकार्यक्रम वाचवणे
6. मुस्लिम जगतात प्रतिकारशक्तीचे नेतृत्व राखणे

इराणला माहिती आहे की पारंपरिक युद्धात अमेरिकेला हरवणे शक्य नाही. त्यामुळे “survival with resistance” हेच त्यांचे ध्येय आहे.

अमेरिकेचे उद्दिष्ट

1. इराणला अण्वस्त्रसज्ज होण्यापासून रोखणे
2. होर्मुझ सामुद्रधुनी खुली ठेवणे
3. इस्रायल आणि गल्फ मित्रराष्ट्रांचे संरक्षण
4. जागतिक तेलपुरवठा सुरक्षित ठेवणे
5. इराणची प्रॉक्सी क्षमता कमकुवत करणे

अमेरिकेला “Regime Change” हवा असला तरी इराकसारखी मोठी जमिनीवरील कारवाई करण्याची तयारी दिसत नाही.