२१ फेब्रुवारी २०२६ रोजी मध्यपूर्वेच्या दिशेने अमेरिकन हवाई दलाच्या (USAF) विमानांच्या असामान्य हालचालींची नोंद

https://youtu.be/jP56fRrN4nA?si=HsR_1mdL0kfWhMZo 

हे पुस्तक ॲमेझॉन वरती उपलब्ध आहे. https://www.amazon.in/dp/B0G8JYW8CG

२१ फेब्रुवारी २०२६ रोजी मध्यपूर्वेच्या दिशेने अमेरिकन हवाई दलाच्या (USAF) विमानांच्या असामान्य हालचालींची नोंद झाली आहे. विशेषतः इराणसोबत वाढलेला तणाव पाहता, EA-18G ग्राउलर्स, KC-46A टँकर्स, B-2 बॉम्बर्स आणि 'न्यूक्लियर स्निफर' विमानांच्या तैनातीमुळे अमेरिकेने आपली लष्करी आक्रमकता वाढवल्याचे दिसून येत आहे.

तैनात करण्यात आलेली मुख्य युद्धसामग्री

ही विमाने अत्यंत जटिल मोहिमांच्या तयारीचे संकेत देतात:

• EA-18G ग्राउलर (EA-18G Growler): शत्रूचे रडार आणि दळणवळण यंत्रणा ठप्प करण्यासाठी वापरले जाणारे इलेक्ट्रॉनिक युद्धविमान.
• KC-46A पेगासस (KC-46A Pegasus): हवेतच इंधन भरण्याची सुविधा देऊन लांब पल्ल्याच्या हल्ल्यांना सक्षम करते.
• B-2 स्पिरिट (B-2 Spirit): शत्रूच्या हवाई संरक्षण यंत्रणेला चकवा देऊन अचूक मारा करणारा स्टेल्थ बॉम्बर.
• न्यूक्लियर स्निफर (उदा. WC-135): वातावरणातील किरणोत्सर्गावर लक्ष ठेवते, जे अण्वस्त्र चिंतेचे किंवा हल्ल्यांनंतरच्या पडताळणीचे संकेत देते.

हा विमानांचा संच केवळ नियमित गस्त नसून, मोठ्या संघर्षासाठीची सज्जता किंवा शत्रूला रोखण्यासाठी (Deterrence) उचललेले पाऊल असल्याचे सूचित करतो.

धोरणात्मक संदर्भ

फेब्रुवारी २०२६ च्या मध्यापासून अमेरिकेने या भागात आपली ताकद वाढवली आहे. यामध्ये ५० हून अधिक लढाऊ विमाने (F-22, F-35, F-16), 'यूएसएस जेराल्ड आर. फोर्ड' सारखे विमानवाहू गट आणि इराणच्या अण्वस्त्र कार्यक्रमावरील चर्चेचा समावेश आहे. राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांच्या प्रशासनाखाली, जिनिव्हा येथे सुरू असलेल्या अप्रत्यक्ष वाटाघाटींमध्ये "सावध प्रगती" होत असतानाच, मुत्सद्देगिरीसोबतच लष्करी बळाचे प्रदर्शन (Show of Force) केले जात आहे.

संभाव्य परिणाम

एकूणच, ही हालचाल थेट युद्ध न करता इराणच्या अण्वस्त्र प्रगतीवर मर्यादा घालण्यासाठी दिलेला एक कडक इशारा आहे. मात्र, यात झालेल्या एका चुकीच्या अंदाजामुळे प्रादेशिक युद्धाचा धोका संभवतो. यापुढे टँकर्सची वाहतूक किंवा 'प्रोक्सी' हल्ल्यांवर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरेल.

अमेरिकन हवाई दलाच्या (USAF) या हालचाली जागतिक राजकारणात अत्यंत संवेदनशील मानल्या जात आहेत. जेव्हा 'B-2 Spirit' सारखे बॉम्बर्स आणि 'Nuclear Sniffer' (WC-135 Constant Phoenix) सारखी विमाने एकाच वेळी सक्रिय होतात, तेव्हा त्याचा अर्थ केवळ सराव नसून काहीतरी मोठे धोरणात्मक पाऊल असू शकते.

या घडामोडींचे इराण, भारत आणि जगावर होणारे संभाव्य परिणाम खालीलप्रमाणे आहेत:

---

१. इराणवर होणारा परिणाम (Impact on Iran)

इराणसाठी ही धोक्याची घंटा मानली जाऊ शकते:

• दबाव तंत्र (Deterrence): EA-18G Growler (जे रडार यंत्रणा ठप्प करू शकतात) आणि B-2 स्टेल्थ बॉम्बर्सची उपस्थिती इराणच्या संरक्षण यंत्रणेवर मानसिक दबाव निर्माण करण्यासाठी आहे.
• अण्वस्त्र कार्यक्रमावर नजर: 'न्यूक्लियर स्निफर' विमानाचा वावर सूचित करतो की, अमेरिका इराणच्या अण्वस्त्र हालचालींवर किंवा संभाव्य चाचण्यांवर अत्यंत बारीक लक्ष ठेवून आहे.
• प्रोक्सी वॉरवर मर्यादा: अमेरिकेच्या या मोठ्या हालचालींमुळे इराणला त्यांच्या प्रादेशिक समर्थकांना (उदा. हिजबुल्ला, हुथी) मदत करताना मर्यादा येऊ शकतात.

२. भारतावर होणारा परिणाम (Impact on India)

भारतासाठी ही परिस्थिती 'दोन्ही बाजूंनी अडकल्यासारखी' (Tightrope walk) आहे:

• ऊर्जा सुरक्षा: मध्यपूर्वेत तणाव वाढल्यास कच्च्या तेलाच्या (Crude Oil) किमती गगनाला भिडू शकतात. भारत आपल्या गरजेच्या ८०% पेक्षा जास्त तेल आयात करतो, ज्यामुळे देशात महागाई वाढू शकते.
• चाबहार बंदर आणि व्यापार: इराणमधील चाबहार बंदराद्वारे भारत मध्य आशियाशी व्यापार करतो. युद्धजन्य परिस्थिती निर्माण झाल्यास या गुंतवणुकीला आणि व्यापाराला मोठा फटका बसेल.
• भारतीय नागरिक: मध्यपूर्वेतील विविध देशांत लाखो भारतीय कामगार वास्तव्यास आहेत. तेथील अस्थिरता त्यांच्या सुरक्षेचा आणि रेमिटन्सचा (परकीय चलन) प्रश्न निर्माण करू शकते.

३. जगावर होणारा परिणाम (Global Impact)

• जागतिक अर्थव्यवस्था: लाल समुद्र (Red Sea) आणि होर्मुझची सामुद्रधुनी हे जागतिक व्यापाराचे मुख्य मार्ग आहेत. येथे तणाव वाढल्यास जागतिक पुरवठा साखळी (Supply Chain) विस्कळीत होईल.
• भू-राजकीय ध्रुवीकरण: या हालचालींमुळे रशिया आणि चीन इराणच्या बाजूने अधिक सक्रिय होऊ शकतात, ज्यामुळे जगाची विभागणी दोन गटांत स्पष्टपणे दिसून येईल.
• अण्वस्त्र प्रसार भीती: जर 'न्यूक्लियर स्निफर' विमानांना काही संशयास्पद आढळले, तर जगात अण्वस्त्र युद्धाची किंवा प्रसाराची भीती वाढू शकते, ज्यामुळे शेअर बाजार कोसळण्याची शक्यता असते.

---

थोडक्यात विश्लेषण

अमेरिकेची ही हालचाल म्हणजे "Peace through Strength" (शक्तीद्वारे शांतता) या धोरणाचा भाग असू शकते. म्हणजेच, युद्ध करण्यापेक्षा शत्रूला आपली ताकद दाखवून शांत बसवणे हा यामागचा मुख्य उद्देश असू शकतो. मात्र, एक छोटीशी चूक या क्षेत्राला मोठ्या युद्धाच्या खाईत लोटू शकते.