Army's take on *Safed Sagar*NO MALICE INTENDED OR UNINTENDED!!


SPREAD MESSAGE OF INDIAN NATIONAL SECURITY TO AS MANY INDIANS AS POSSIBLE. LET US FREE INDIA OF CORRUPTION BY SPREADING THE MESSAGE TO AS MANY PEOPLE.MANY OF THE ARTICLES HAVE BEEN RECEIVED AS FORWARDED MAIL FROM VARIOUS FRIENDS . SHOULD SOME FACTS BE NOT CORRECT , YOU ARE REQUESTED TO PUT IT IN REMARKS BELOW THE ARTICLE. THIS WILL ENSURE A MORE BALANCED PERSPECTIVE OF THE SUBJECT DISCUSSED.
Army's take on *Safed Sagar*NO MALICE INTENDED OR UNINTENDED!!


рд╣े рд╡्рдпाрд░्рде рди рд╣ो рдмрд▓िрджाрди
реирем рдЬुрд▓ै реирежреи6рд▓ा рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдзाрд▓ा реи7 рд╡рд░्рд╖े рдкूрд░्рдг рд╣ोрддिрд▓.рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдзाрдЪी рд╡ीрд░рдЧाрдеा рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рднाрд░рддीрдпाрдЪ्рдпा рдордиाрдордз्рдпे рдЖрдЬрд╣ी рдЬिрд╡ंрдд рдЖрд╣े. реирем рдЬुрд▓ै резрепрепреп рд╣ा рджिрд╡рд╕ рднाрд░рддीрдп рд╕ैрди्рдпाрдЪ्рдпा рд╢ौрд░्рдпрдЧाрдеेрдордзीрд▓ рд╕ोрдиेрд░ी рдкाрди рдо्рд╣рдгूрди рд╕рд░्рд╡ рднाрд░рддीрдпांрдЪ्рдпा рдХाрдпрдо рд▓рдХ्рд╖ाрдд рд░ाрд╣ीрд▓.
рдХाрд╢्рдоीрд░рдЪ्рдпा рд╕ीрдоेрд╡рд░ рд╕ुрдоाрд░े рджोрди рд▓ाрдЦ рд╕ैрдиिрдХ рдкрд╣ाрд░ा рджेрдд рдЖрд╣ेрдд. рдкрдг рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпेрдеे рдХाрд╢्рдоीрд░рдкेрдХ्рд╖ा рджुрдк्рдкрдЯ рд▓ांрдм рдЕрд╕рд▓ेрд▓्рдпा рд╕ीрдоेрд╡рд░ ,рдлрдХ्рдд рдПрдХ рдм्рд░िрдЧेрдб рдо्рд╣рдгрдЬे рдХेрд╡рд│ рддीрди рддे рдЪाрд░ рд╣рдЬाрд░ рд╕ैрдиिрдХ рддैрдиाрдд рдХेрд▓ेрд▓े рд╣ोрддे.рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд╕ैрди्рдпाрдиे рднाрд░рддीрдп рд╕ैрди्рдп рдкрд╣ाрд░ा рджेрдд рдирд╕рд▓ेрд▓्рдпा рдХाрд░рдЧिрд▓рдЪ्рдпा рдбोंрдЧрд░ांрд╡рд░рддी рдЖрдкрд▓े рд╕ैрдиिрдХ рдШुрд╕рд╡ूрди рд╡рд░्рдЪрд╕्рд╡ рдк्рд░рд╕्рдеाрдкिрдд рдХेрд▓े.
рдХाрд░рдЧिрд▓, рд▓ेрд╣ рд╣ा рднाрдЧ рд╕рдоुрдж्рд░рд╕рдкाрдЯीрдкाрд╕ूрди резрей рд╣рдЬाрд░ рддे резрео рд╣рдЬाрд░ рдлुрдЯ рдЙंрдЪीрд╡рд░ рдЖрд╣े. рддिрдеे рд╡рд░्рд╖ांрддूрди рд╕рд╣ा рдорд╣िрдиे рдмрд░्рдл рдкрдбрддो рдЖрдгि рдЬрдоीрдиीрд╡рд░ рдмрд░्рдл рд╕ाрдЪрд▓ेрд▓ा рдЕрд╕рддो.
реирем рдЬुрд▓ै резрепрепреп рд░ोрдЬी рднाрд░рддीрдп рд▓рд╖्рдХрд░ाрдиे рдХाрд░рдЧिрд▓рд▓ा рдкाрдХिрд╕्рддाрдирдЪ्рдпा рддाрдм्рдпाрддूрди рдоुрдХ्рдд рдХेрд▓े. рддेрд╡्рд╣ाрдкाрд╕ूрди рдк्рд░рдд्рдпेрдХрд╡рд░्рд╖ी реирем рдЬुрд▓ै рд░ोрдЬी рдХाрд░рдЧिрд▓ рд╡िрдЬрдп рджिрд╡рд╕ рд╕ाрдЬрд░ा рдХेрд▓ा рдЬाрддो.
рдЬрдЧрднрд░ाрдд рдЙंрдЪ рдкрд░्рд╡рддांрдордз्рдпे рдЭाрд▓ेрд▓्рдпा рдпुрдж्рдзांрдкैрдХी рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдз рдПрдХ рдЙрджाрд╣рд░рдг рдЖрд╣े. рдкाрдХिрд╕्рддाрдирдЪे рдХिрдоाрди рдЪाрд░ рд╣рдЬाрд░ рдЬрд╡ाрди рдпा рдпुрдж्рдзाрдд рдоाрд░рд▓े рдЧेрд▓े. рднाрд░рддीрдп рд▓рд╖्рдХрд░ाрддीрд▓ релрекрей рдЕрдзिрдХाрд░ी рдЖрдгि рдЬрд╡ाрдиांрдиा рдпा рдпुрдж्рдзाрдд рд╡ीрд░рдорд░рдг рдЖрд▓े .резрейрежреж рдЬрд╡ाрди рдЬрдЦрдоी рдЭाрд▓े. рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдзाрдд рдаाрд░ рдЭाрд▓ेрд▓्рдпा рднाрд░рддीрдп рдЬрд╡ाрдиांрдЪा рд╡рдпोрдЧрдЯ резреп рддे реирео рдЕрд╕ा рд╣ोрддा.
резрепрепреп рдордз्рдпे рдкाрдХिрд╕्рддाрдирдиे рднाрд░рддाрдЪ्рдпा рд╣рдж्рджीрдд рдШुрд╕рдЦोрд░ी рдХрд░рдг्рдпाрд▓ा рджोрди рдХाрд░рдгे рд╣ोрддी. рдкाрдХिрд╕्рддाрдирд▓ा рд╕िрдпाрдЪिрди рд╕िрдоेрд╡рд░ рдЕрд╕рд▓ेрд▓्рдпा рднाрд░рддीрдп рд╕ैрди्рдпाрдЪी рд░рд╕рдж рддोрдбрдг्рдпाрдХрд░ीрддा рдХाрд░рдЧिрд▓-рд╢्рд░ीрдирдЧрд░ рдпा рдоाрд░्рдЧाрд╡рд░ рдХрдм्рдЬा рдХрд░ाрдпрдЪा рд╣ोрддा. рджुрд╕рд░े рдЬрдо्рдоु рдХाрд╢्рдоिрд░рдордз्рдпे рджрд╣рд╢рддрд╡ाрджाрд▓ा рдкुрди्рд╣ा рдкुрдирд░рдЬिрд╡ीрдд рдХрд░рдг्рдпाрд╕ाрдаी рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд╕ैрди्рдпाрдиे рдпाрдЖрдзी рджुрд░्рд▓рдХ्рд╖िрдд рдЕрд╕рд▓ेрд▓्рдпा рднाрдЧाрдХрдбे рднाрд░рддीрдп рд╕ैрди्рдпाрдЪे рд▓рдХ्рд╖ рдПрдХрд╡рдЯрдг्рдпाрд╕ рднाрдЧ рдкाрдбाрдпрдЪे рд╣ोрддे.
‘рдСрдкрд░ेрд╢рди рд╡िрдЬрдп’
рд╕्рдкेрд╢рд▓ рд╕рд░्рд╡िрд╕ेрд╕рдЪ्рдпा рд╕рд░्рд╡ोрдд्рдХृрд╖्рдЯ рддुрдХрдб्рдпा, рддрд╕ेрдЪ рдиॉрд░्рджрди рд▓ाрдИрдЯ рдЗрди्рдл्рд░рдЯ्рд░ींрдЪ्рдпा резрез рдмрдЯाрд▓िрдпрди рддुрдХрдб्рдпा рдпा рдпुрдж्рдзाрдд рдЧुंрддрд╡рд▓्рдпा рд╣ोрдд्рдпा.рднाрд░рддीрдп рд╕ैрди्рдпाрдиे ‘рдСрдкрд░ेрд╢рди рд╡िрдЬрдп’ рдпा рдиाрд╡ाрдЦाрд▓ी рдХाрд░рдЧिрд▓рдЪ्рдпा рдпुрдж्рдзाрд╕ाрдаी рдХाрд░рд╡ाрдИ рдЪाрд▓ू рдХेрд▓ी. рднौрдЧोрд▓िрдХ рдкрд░िрд╕्рдеिрддी рд▓рдХ्рд╖ाрдд рдШेрддा рд░ेрдЬिрдоेंрдЯрд▓ рд╡ рдмрдЯाрд▓िрдпрдирдкुрд░рддीрдЪ рдХाрд░рд╡ाрдИ рд╢рдХ्рдп рд╣ोрддी. рдд्рдпाрдоुрд│े рдлौрдЬेрдЪी рд╕ंрдЦ्рдпा рдХेрд╡рд│ рд╡ीрд╕ рд╣рдЬाрд░рдкрд░्рдпंрдд рдорд░्рдпाрджिрдд рдаेрд╡рдг्рдпाрдд рдЖрд▓ी. рдЯाрдпрдЧрд░ рд╣िрд▓ рд╡ рддोрд▓ोрд▓िंрдЧ рдпेрдерд▓ा рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рднाрд░рддीрдп рдЬрд╡ाрдиांрдЪ्рдпा рд╕ाрд╣рд╕ाрдЪा рдкрд░ाрдХ्рд░рдоाрдЪा рдХрд│рд╕ рд╣ोрддा .
рд╣ा рднाрдЧ рдк्рд░рдЪंрдб рдбोंрдЧрд░ाрд│ рдЕрд╕рд▓्рдпाрдиे рдпा рднाрдЧाрдд рддंрдд्рд░рдЬ्рдЮाрди рдЕрдгि рдХ्рд╖ेрдкрдгाрд╕्рдд्рд░ांрдЪा рдлाрд░рд╕ा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╣ोрдд рдирд╡्рд╣рддा. рд╣े рдпुрдж्рдз рдкाрдпрджрд│ाрдЪे рдпुрдж्рдз рд╣ोрддे. рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд╕ैрди्рдпाрд╡рд░ рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд╣рд▓्рд▓ा рдХрд░ूрди рдд्рдпांрдиा рдоाрд░ाрд╡े рд▓ाрдЧрдд рд╣ोрддे. рдпा рдпुрдж्рдзाрдд рдЪाрд░ рдкрд░рдорд╡ीрд░ рдЪрдХ्рд░, рдЪाрд░ рдорд╣ाрд╡ीрд░ рдЪрдХ्рд░, реиреп рд╡ीрд░рдЪрдХ्рд░ рдЖрдгि релреи рд╕ेрдиा рдоेрдб्рд▓ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдг्рдпाрдд рдЖрд▓े рд╣ोрддे.
рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдзाрдд рдЕрддिрд╢рдп рдХ्рд░ुрд░рдкрдгे рдаाрд░ рдоाрд░рд▓ेрд▓्рдпा рд▓ेрдл्рдЯрдиंрдЯ рд╕ौрд░рдн рдХाрд▓िрдпा рдпांрдЪे рдиाрд╡ рдЖрдЬрд╣ी рднाрд░рддीрдпांрдЪ्рдпा рдЬीрднेрд╡рд░ рдЖрд╣े. рдоे резрепрепреп рд░ोрдЬी рдПрдХा рд╕्рдеाрдиिрдХ рдоेंрдврдкाрд│ाрдХрдбूрди рдоिрд│ाрд▓ेрд▓्рдпा рдоाрд╣िрддीрдиंрддрд░ рдмрдЯाрд▓िрдХ рд╕ेрдХ्рдЯрд░рдордз्рдпे рд▓ेрдл्рдЯрдиंрдЯ рд╕ौрд░рдн рдХाрд▓िрдпा рдЖрдкрд▓्рдпा рд╕рд╣рдХाрд▒्рдпांрд╕рд╣ рдЧрд╕्рддीрд╡рд░ рдЧेрд▓े рд╣ोрддे. рдпाрд╡ेрд│ी рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд▓рд╖्рдХрд░ाрдЪ्рдпा рдЬрд╡ाрдиांрдиी рдд्рдпांрдЪ्рдпाрд╡рд░ рдЬोрд░рджाрд░ рд╣рд▓्рд▓ा рдХेрд▓ा. рдпा рд╣рд▓्рд▓्рдпाрдоुрд│े рддेрдеीрд▓ рдШुрд╕рдЦोрд░ी рдЙрдЬेрдбाрдд рдЖрд▓ी.
рдХॅрдл्рдЯрди рд╡िрдХ्рд░рдо рдмрдд्рд░ा :рд╡िрдЬрдпी рдз्рд╡рдЬ рд░ोрд╡ूрди рдд्рдпाрдд рд▓рдкेрдЯूрди рдпेрдИрд▓
рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдзाрдд рд╢рд╣िрдж рдЭाрд▓ेрд▓े рдХॅрдл्рдЯрди рд╡िрдХ्рд░рдо рдмрдд्рд░ा рдпांрдЪे рд╕рд╣рдХाрд░ी рдд्рдпांрдиा рд╢ेрд░рд╢ाрд╣ рдЕрд╕े рдо्рд╣рдгрдд. рдХेрд╡рд│ резрео рдорд╣िрди्рдпांрдкूрд░्рд╡ी рднाрд░рддीрдп рд▓рд╖्рдХрд░ाрдд рднрд░рддी рдЭाрд▓ेрд▓े рдмрдд्рд░ा рдд्рдпांрдЪ्рдпा рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕ंрджेрд╢ाрд╕ाрдаी рд╕्рдорд░рдгाрдд рд░ाрд╣рддाрдд. рдмрдд्рд░ा рдпांрдиी рдпुрдж्рдзाрд╡рд░ рдЬाрдг्рдпाрдкूрд░्рд╡ी рд╕ांрдЧिрддрд▓े рд╣ोрддे, рдХी рднाрд░рддाрдЪा рд╡िрдЬрдпी рдз्рд╡рдЬ рд░ोрд╡ूрди рдкрд░рдд рдпेрдИрд▓ рдХिंрд╡ा рдд्рдпाрдд рд▓рдкेрдЯूрди рдпेрдИрд▓.
рдд्рдпांрдЪ्рдпा рдХंрдкрдиीрд▓ा рдкॉрдИंрдЯ релрезрекреж рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд▓рд╖्рдХрд░ाрдЪ्рдпा рддाрдм्рдпाрддूрди рдкрд░рдд рдШेрдг्рдпाрдЪा рдЖрджेрд╢ рдоिрд│ाрд▓ा рд╣ोрддा. рдд्рдпांрдиी рд╢рдд्рд░ूрдЪी рджिрд╢ाрднुрд▓ рдХрд░рдг्рдпाрд╕ाрдаी рд╢िрдЦрд░ाрдЪ्рдпा рджुрд╕рд░ीрдХрдбूрди рдЪрдврдг्рдпाрдЪी рдпोрдЬрдиा рдЖрдЦрд▓ी рд╣ोрддी. рдд्рдпाрдд рдд्рдпांрдиा рдпрд╢ рдЖрд▓े. рдмрдд्рд░ा рдпांрдиी рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд▓рд╖्рдХрд░ाрдЪ्рдпा рддीрди рдЬрд╡ाрдиांрдиा рдаाрд░ рдоाрд░рд▓े. рдкрд░ंрддु, рдпा рд▓рдвाрдИрдд рддे рдЬрдЦрдоी рдЭाрд▓े. рддрд░ीрд╣ी рддे рд▓рдврдд рд░ाрд╣िрд▓े. реиреж рдЬूрди резрепрепреп рд░ोрдЬी рд╕рдХाрд│ी рей.рейреж рд╡ाрдЬрддा рдд्рдпांрдЪ्рдпा рдХंрдкрдиीрдиे рд╢िрдЦрд░ рддाрдм्рдпाрдд рдШेрддрд▓े.
рд╢िрдЦрд░ рддाрдм्рдпाрдд рдЖрд▓्рдпाрд╡рд░ рдмрдд्рд░ा рдо्рд╣рдгाрд▓े рд╣ोрддे, рдХी рдпे рджिрд▓ рдоांрдЧे рдоोрд░. рдд्рдпांрдЪ्рдпा рдпाрдЪ рд╢рдм्рджांрдордз्рдпे рдд्рдпांрдЪी рд╡िрд░рддा рджрдбрд▓ेрд▓ी рдЖрд╣े. рео рдЬुрд▓ै резрепрепреп рд░ोрдЬी рднाрд░рддीрдп рд▓рд╖्рдХрд░ाрдиे рдПрддिрд╣ाрд╕ीрдХ рдпрд╢ рдоिрд│рд╡िрдд резрем рд╣рдЬाрд░ рдлूрдЯ рдЙंрдЪिрд╡рд░ рдЕрд╕рд▓ेрд▓े рекреоренрел рд╢िрдЦрд░ рдкрд░рдд рдоिрд│рд╡िрд▓े. рдкрд░ंрддु, рдпा рдоोрд╣िрдоेрдд рдХॅрдк्рдЯрди рдмрдд्рд░ा рдХाрдоी рдЖрд▓े.рекреоренрел рд╢िрдЦрд░ рд╕рд░ рдХрд░рддाрдиा рдмрдд्рд░ा рдпांрдиी рдЖрдкрд▓्рдпा рд╕рд╣рдХाрд▒्рдпांрдиा рд╕ोрдмрдд рдпेрдг्рдпाрд╕ рдордиाрдИ рдХेрд▓ी. рддुрдордЪ्рдпा рдоाрдЧे рдоुрд▓ंрдмाрд│ं рдЖрд╣ेрдд, рдЕрд╕े рдо्рд╣рдгрдд рддे рдкुрдвे рдЧेрд▓े рд╣ोрддे.рдмрдд्рд░ा рдпांрдиा рдорд░рдгोрдкрд░ांрдд рдкрд░рдорд╡ीрд░ рдЪрдХ्рд░ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдг्рдпाрдд рдЖрд▓े.
резрел рдоीрдЯрд░ рдЕंрддрд░ाрд╡рд░ूрди рд╢рдд्рд░ूрд╢ी рд▓рдврдд рд╣ोрддे рд╡िрдЬрдпंрдд рдеाрдкрд░
рд░ाрдЬрдкूрддाрдиा рд░ाрдпрдлрд▓्рд╕рдордз्рдпे рдЕрд╕рд▓ेрд▓े рдХॅрдк्рдЯрди рд╡िрдЬрдпंрдд рдеाрдкрд░ рдпांрдиा рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдзाрдд рдбрд░्рдЯी рдбрдЬрди рдпा резреи рд╕рджрд╕्рдпीрдп рдШाрддрдХ рдЯीрдордЪे рдк्рд░рдоुрдЦ рдХрд░рдг्рдпाрдд рдЖрд▓े рд╣ोрддे. рдд्рдпांрдЪ्рдпाрдХрдбे рдЯोрд▓ोрд▓िंрдЧ рд╢िрдЦрд░ рд╕рд░ рдХрд░рдг्рдпाрдЪी рдЬрдмाрдмрджाрд░ी рджेрдг्рдпाрдд рдЖрд▓ी рд╣ोрддी. резреи рдЬूрди резрепрепреп рдЪ्рдпा рд░ाрдд्рд░ी рд╡िрдЬрдпंрдд рдпांрдиी рдд्рдпांрдЪ्рдпा рдк्рд▓ाрдЯूрдирд▓ा рд▓ीрдб рдХेрд▓े. рдЯोрд▓ोрд▓िंрдЧ рд╕рд░ рдХेрд▓्рдпाрдиंрддрд░ рдд्рдпांрдиा рдкिंрдкрд▓्рд╕ рдЖрдгि рдиॉрд▓ рд╕рд░ рдХрд░рдг्рдпाрдЪी рдЬрдмाрдмрджाрд░ी рд╕ोрдкрд╡िрдг्рдпाрдд рдЖрд▓ी рд╣ोрддी. рд░ाрдд्рд░ीрдЪ्рдпा рд╕ुрдоाрд░ाрд╕ рдд्рдпांрдиी рдХрдаीрдг рдкрд░्рд╡рдд рдЪрдвूрди рд╢рдд्рд░ूрдЪ्рдпा рдЪौрдХीрдЬрд╡рд│ рдаाрдг рдоांрдбрд▓ा. рд╢рдд्рд░ूрдЪ्рдпा рдЪौрдХीрд╡рд░ рдЬोрд░рджाрд░ рд╣рд▓्рд▓ा рдХेрд▓ा. рдд्рдпांрдиी рдХेрд╡рд│ резрел рдоीрдЯрд░ рдЕंрддрд░ाрд╡рд░ूрди рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд▓рд╖्рдХрд░ाрдЪ्рдпा рдЕрдиेрдХ рдЬрд╡ाрдиांрдЪा рдЦाрддрдоा рдХेрд▓ा. рдпाрдд рдд्рдпांрдиा рд╡ीрд░рдорд░рдг рдЖрд▓े.
рдмॅрдЯрд▓ рдСрдл рде्рд░ी рдкिंрдкрд▓्рд╕рдордз्рдпे рдд्рдпांрдиा рд╢िрдЦрд░ рддाрдм्рдпाрдд рдШ्рдпाрдпрдЪे рд╣ोрддे. рд╡िрдЬрдпंрдд рдпांрдЪ्рдпा рдк्рд▓ाрдЯूрдирдЪे рдХрдоांрдбрд░ рдоेрдЬрд░ рдкी. рдЖрдЪाрд░्рдп рд╢рд╣िрдж рдЭाрд▓े рддेрд╡्рд╣ा рдд्рдпांрдиी рдХрдоांрдб рдЖрдкрд▓्рдпा рд╣ाрддाрдд рдШेрддрд▓ी. реиреи рд╡рд░्рд╖ांрдЪे рд╡िрдЬрдпंрдд рдХेрд╡рд│ рдХाрд╣ी рдорд╣िрди्рдпांрдкूрд░्рд╡ी рднाрд░рддीрдп рд▓рд╖्рдХрд░ाрдд рджाрдЦрд▓ рдЭाрд▓े рд╣ोрддे. рд▓рдврддाрдиा рдд्рдпांрдиा рд╡ीрд░рдорд░рдг рдЖрд▓े. рдд्рдпांрдиा рдорд░рдгोрдкрд░ांрдд рд╡ीрд░рдЪрдХ्рд░ рдмрд╣ाрд▓ рдХрд░рдг्рдпाрдд рдЖрд▓े.
рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рдЪौрдХीрд╡рд░ рд╣рд▓्рд▓ा рдХрд░рдг्рдпाрдкूрд░्рд╡ी рдд्рдпांрдиी рдд्рдпांрдЪ्рдпा рдХुрдЯुंрдмाрд▓ा рд▓िрд╣िрд▓ेрд▓्рдпा рдкрдд्рд░ाрдд рдо्рд╣рдЯрд▓े рд╣ोрддे, рдХी рдЬрд░ рддुрдо्рд╣ाрд▓ा рд╢рдХ्рдп рдЕрд╕ेрд▓ рддрд░ рдпेрдеे рдпेрд╡ूрди рдмрдШा рддुрдордЪ्рдпा рднрд╡िрд╖्рдпाрд╕ाрдаी рднाрд░рддीрдп рд▓рд╖्рдХрд░ाрдиे рдХुрдаे рдпुрдж्рдз рд▓рдврд▓े. рд╡िрдЬрдпंрдд рдпांрдЪे рд╡рдбीрд▓ рдиिрд╡ृрдд्рдд рдХрд░्рдирд▓ рд╡ी. рдПрди. рдеाрдкрд░ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╡рд░्рд╖ी рд╣рдЬाрд░ो рдоैрд▓ांрдЪा рдк्рд░рд╡ाрд╕ рдХрд░ूрди рдоुрд▓рдЧा рдЬेрдеे рд╢рд╣िрдж рдЭाрд▓ा рд╣ोрддा рддेрдеे рдЬाрддाрдд. рдоुрд▓ाрд▓ा рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ी рджेрдг्рдпाрд╕ाрдаी рдЖрдгि рдд्рдпाрдиे рджिрд▓ेрд▓ा рд╢рдм्рдж рдкाрд│рддाрдд.
рдордиोрдЬ рдкांрдбे рдпांрдЪे рдЕंрддिрдо рд╢рдм्рдж , рдд्рдпांрдиा рд╕ोрдбू рдирдХा
рдЦाрд▓ूрдмрд░ рд░िрдЬрд▓ाрдЗрдирд▓ा рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рдЬрд╡ाрдиांрдЪ्рдпा рддाрдм्рдпाрддूрди рд╕ोрдбрд╡िрддाрдиा рдХॅрдл्рдЯрди рдордиोрдЬ рдкांрдбे рд╢рд╣िрдж рдЭाрд▓े. рдХाрд░рдЧिрд▓ рд╕ेрдХ्рдЯрд░рдордзीрд▓ рдЦाрд▓ूрдмрд░ рд░िрдЬрд▓ाрдЗрди рдЕрддिрд╢рдп рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдаिрдХाрдг рд╣ोрддे. рдд्рдпाрд╡рд░ рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд▓рд╖्рдХрд░ाрдиे рдХрдм्рдЬा рдХेрд▓ा рд╣ोрддा. реирей рдЬुрд▓ैрдЪ्рдпा рд░ाрдд्рд░ी рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рдЬрд╡ाрдиांрдиी рдХॅрдк्рдЯрди рдкांрдбे рдЖрдгि рдд्рдпांрдЪ्рдпा рдЯीрдорд╡рд░ рддुрдлाрди рдЧोрд│ीрдмाрд░ рдХेрд▓ा. рд╢рдд्рд░ू рдкрдХ्рд╖ाрдЪे рд▓рдХ्рд╖ рд╡िрдЪрд▓िрдд рдХрд░рдг्рдпाрдЪी рдЬрдмाрдмрджाрд░ी рдкांрдбे рдпांрдиा рджेрдг्рдпाрдд рдЖрд▓ी рд╣ोрддी. рдд्рдпांрдиी рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд▓рд╖्рдХрд░ाрдЪ्рдпा рджोрди рдЬрд╡ाрдиांрдиा рдаाрд░ рдоाрд░ूрди рдкрд╣िрд▓्рдпा рдкोрдЭिрд╢рдирд╡рд░ рдХрдм्рдЬा рдХेрд▓ा. рдд्рдпाрдиंрддрд░ рдЖрдгрдЦी рджोрди рдЬрд╡ाрдиांрдиा рдоाрд░ूрди рджुрд╕рд░े рдкोрдЭिрд╢рди рдоिрд│рд╡िрд▓े. рддिрд╕рд▒्рдпा рдкोрдЭिрд╢рдирд╡рд░ рд╣рд▓्рд▓ा рдХрд░рддाрдиा рдд्рдпांрдЪ्рдпा рдЦांрдж्рдпाрд▓ा рдЖрдгि рдкाрдпाрд▓ा рджुрдЦाрдкрдд рдЭाрд▓ी. рдЬрдЦрдоी рдЕрд╡рд╕्рдеेрддрд╣ी рдд्рдпांрдиी рд╢рдд्рд░ूрдкрдХ्рд╖ाрд╡рд░ рдЧोрд│ीрдмाрд░ рд╕ुрд░ू рдаेрд╡рд▓ा. рдХॅрдк्рдЯрди рдкांрдбे рдЖрдгि рдд्рдпांрдЪ्рдпा рд╕рд╣рдХाрд▒्рдпांрдиी рдЪौрдеी рдкोрдЭिрд╢рдирд╣ी рддाрдм्рдпाрдд рдШेрддрд▓ी. рдпाрд╡ेрд│ी рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд▓рд╖्рдХрд░ाрдЪी рдПрдХ рдЧोрд│ी рдд्рдпांрдЪ्рдпा рдбोрдХ्рдпाрд▓ा рд▓ाрдЧрд▓ी. рдпाрдд рддे рд╢рд╣िрдж рдЭाрд▓े. рдпाрд╡ेрд│ी рдд्рдпांрдЪे рдЕंрддिрдо рд╢рдм्рдж рд╣ोрддे, рдиा рдЫोрдбрдиू. ( рдиेрдкाрд│ी рднाрд╖ेрдЪा рдорд░ाрдаी рдЕрд░्рде рдд्рдпांрдиा рд╕ोрдбू рдирдХा) реирек рд╡рд░्рд╖ांрдЪे рдкांрдбे рдпांрдиा рдорд░рдгोрдкрд░ांрдд рдкрд░рдорд╡ीрд░ рдЪрдХ्рд░ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдг्рдпाрдд рдЖрд▓े.
рд╢рд╕्рдд्рд░ाрдкेрдХ्рд╖ा рд╢рд╕्рдд्рд░ рдЪाрд▓рд╡рдгाрд░ा рд╕ैрдиिрдХ рдЬाрд╕्рдд рдорд╣рдд्рд╡ाрдЪा
рдж्рд░ाрд╕ рдЧाрд╡ाрдордз्рдпे рдЖрддा рдПрдХ рд╕्рдоाрд░рдХ рдмांрдзрд▓ेрд▓े рдЕрд╕ूрди рддेрдеे рдЕрдиेрдХ рдкрд░्рдпрдЯрдХ рднेрдЯीрд╕ाрдаी рдЬाрддाрдд. рддिрдеे рдЧेрд▓्рдпाрдиंрддрд░ рд╣ी рдЬी рд╢िрдЦрд░े рдЖрд╣ेрдд рддी рджिрд╕рддाрдд рдЖрдгि рдирдХрд│рддрдкрдгे рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдзाрдордз्рдпे рд▓рдврд▓ेрд▓्рдпा рд╕ैрдиिрдХांрдкुрдвे рдЖрдгि рд╡ीрд░рдЧрддी рдоिрд│ाрд▓ेрд▓्рдпा рд╢рд╣िрджांрдкुрдвे рдЖрдкрдг рдирддрдорд╕्рддрдХ рд╣ोрддो. рдЖрдкрд▓्рдпाрдХрдбे рдпा рдкрд░ाрдХ्рд░рдоाрд▓ा рдХिंрд╡ा рд╕ैрдиिрдХांрдЪ्рдпा рдпा рдмрд▓िрджाрдиाрд▓ा рдкाрд╣िрдЬे рддрд╕े рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рджिрд▓े рдЬाрдд рдиाрд╣ी. рдХिрддीрд╣ी рдоोрдаे рддंрдд्рд░рдЬ्рдЮाрди рдЖрд▓े рддрд░ी рдпुрдж्рдз рдЬे рдЬिंрдХрд▓े рдЬाрддे рддे рд╕ैрдиिрдХ рдЬिंрдХрддाрдд .рдЬे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдЖрдкрд▓्рдпा рд╕ैрдиिрдХांрдиा рд╡िрд╕рд░рддे рддे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХрдзीрд╣ी рдоोрдаे рд╣ोрдК рд╢рдХрдд рдиाрд╣ी. рдЖрдЬрдЪ्рдпा рдШрдбीрд▓ा рджेрд╢ाрдЪ्рдпा рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрддрддेрд▓ा рдмрд╣ुрдЖрдпाрдоी рдзोрдХे рдЖрд╣ेрдд. рдд्рдпाрд╕ाрдаी рд╕рдХ्рд╖рдо рд╕ैрди्рдпрдмрд▓ рдЧрд░рдЬेрдЪे рдЖрд╣े. рдЗрддрдХेрдЪ рдиाрд╣ी рддрд░ рджेрд╢ाрддीрд▓ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдиाрдЧрд░िрдХाрдиे рджेрд╢рдк्рд░ेрдо рдЬाрдЧृрдд рдаेрд╡ूрди рдЖрдкрд▓े рдХрд░्рддрд╡्рдп рдкाрд░ рдкाрдбрд▓े рддрд░ рдпा рдмрд╣ुрдЖрдпाрдоी рдзोрдХ्рдпांрдиा рдЖрдкрдг рдкрд░рддрд╡ूрди рд▓ाрд╡ू рд╢рдХрддो.
рдСрдкрд░ेрд╢рди рд╡िрдЬрдп’ рдЖрдгि рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдз्рджाрдЪी рд╡िрд░рдЧाрдеा
рд╣े рд╡्рдпाрд░्рде рди
рд╣ो рдмрд▓िрджाрди
реирем рдЬुрд▓ै реирежреи5рд▓ा
рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдзाрд▓ा реи6 рд╡рд░्рд╖े рдкूрд░्рдг
рд╣ोрддिрд▓.рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдзाрдЪी
рд╡ीрд░рдЧाрдеा рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рднाрд░рддीрдпाрдЪ्рдпा рдордиाрдордз्рдпे рдЖрдЬрд╣ी рдЬिрд╡ंрдд рдЖрд╣े. реирем рдЬुрд▓ै резрепрепреп рд╣ा рджिрд╡рд╕
рднाрд░рддीрдп рд╕ैрди्рдпाрдЪ्рдпा рд╢ौрд░्рдпрдЧाрдеेрдордзीрд▓ рд╕ोрдиेрд░ी рдкाрди рдо्рд╣рдгूрди рд╕рд░्рд╡ рднाрд░рддीрдпांрдЪ्рдпा рдХाрдпрдо рд▓рдХ्рд╖ाрдд
рд░ाрд╣ीрд▓.
рдХाрд╢्рдоीрд░рдЪ्рдпा рд╕ीрдоेрд╡рд░ рд╕ुрдоाрд░े
рджोрди рд▓ाрдЦ рд╕ैрдиिрдХ рдкрд╣ाрд░ा рджेрдд рдЖрд╣ेрдд. рдкрдг рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпेрдеे рдХाрд╢्рдоीрд░рдкेрдХ्рд╖ा рджुрдк्рдкрдЯ рд▓ांрдм рдЕрд╕рд▓ेрд▓्рдпा
рд╕ीрдоेрд╡рд░ ,рдлрдХ्рдд рдПрдХ рдм्рд░िрдЧेрдб рдо्рд╣рдгрдЬे рдХेрд╡рд│ рддीрди рддे рдЪाрд░ рд╣рдЬाрд░ рд╕ैрдиिрдХ рддैрдиाрдд рдХेрд▓ेрд▓े
рд╣ोрддे.рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд╕ैрди्рдпाрдиे рднाрд░рддीрдп рд╕ैрди्рдп рдкрд╣ाрд░ा рджेрдд рдирд╕рд▓ेрд▓्рдпा рдХाрд░рдЧिрд▓рдЪ्рдпा рдбोंрдЧрд░ांрд╡рд░рддी
рдЖрдкрд▓े рд╕ैрдиिрдХ рдШुрд╕рд╡ूрди рд╡рд░्рдЪрд╕्рд╡ рдк्рд░рд╕्рдеाрдкिрдд рдХेрд▓े.
рдХाрд░рдЧिрд▓, рд▓ेрд╣ рд╣ा рднाрдЧ рд╕рдоुрдж्рд░рд╕рдкाрдЯीрдкाрд╕ूрди резрей рд╣рдЬाрд░ рддे резрео рд╣рдЬाрд░ рдлुрдЯ рдЙंрдЪीрд╡рд░ рдЖрд╣े.
рддिрдеे рд╡рд░्рд╖ांрддूрди рд╕рд╣ा рдорд╣िрдиे рдмрд░्рдл рдкрдбрддो рдЖрдгि рдЬрдоीрдиीрд╡рд░ рдмрд░्рдл рд╕ाрдЪрд▓ेрд▓ा рдЕрд╕рддो.
реирем рдЬुрд▓ै резрепрепреп рд░ोрдЬी рднाрд░рддीрдп
рд▓рд╖्рдХрд░ाрдиे рдХाрд░рдЧिрд▓рд▓ा рдкाрдХिрд╕्рддाрдирдЪ्рдпा рддाрдм्рдпाрддूрди рдоुрдХ्рдд рдХेрд▓े. рддेрд╡्рд╣ाрдкाрд╕ूрди рдк्рд░рдд्рдпेрдХрд╡рд░्рд╖ी реирем рдЬुрд▓ै рд░ोрдЬी рдХाрд░рдЧिрд▓ рд╡िрдЬрдп рджिрд╡рд╕ рд╕ाрдЬрд░ा рдХेрд▓ा рдЬाрддो.
рдЬрдЧрднрд░ाрдд
рдЙंрдЪ рдкрд░्рд╡рддांрдордз्рдпे рдЭाрд▓ेрд▓्рдпा рдпुрдж्рдзांрдкैрдХी рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдз рдПрдХ рдЙрджाрд╣рд░рдг рдЖрд╣े. рдкाрдХिрд╕्рддाрдирдЪे рдХिрдоाрди рдЪाрд░ рд╣рдЬाрд░ рдЬрд╡ाрди рдпा рдпुрдж्рдзाрдд
рдоाрд░рд▓े рдЧेрд▓े. рднाрд░рддीрдп рд▓рд╖्рдХрд░ाрддीрд▓ релрекрей рдЕрдзिрдХाрд░ी рдЖрдгि
рдЬрд╡ाрдиांрдиा рдпा рдпुрдж्рдзाрдд рд╡ीрд░рдорд░рдг рдЖрд▓े .резрейрежреж рдЬрд╡ाрди рдЬрдЦрдоी рдЭाрд▓े. рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдзाрдд рдаाрд░ рдЭाрд▓ेрд▓्рдпा рднाрд░рддीрдп рдЬрд╡ाрдиांрдЪा рд╡рдпोрдЧрдЯ резреп рддे реирео рдЕрд╕ा рд╣ोрддा.
резрепрепреп
рдордз्рдпे рдкाрдХिрд╕्рддाрдирдиे рднाрд░рддाрдЪ्рдпा рд╣рдж्рджीрдд рдШुрд╕рдЦोрд░ी рдХрд░рдг्рдпाрд▓ा рджोрди рдХाрд░рдгे рд╣ोрддी. рдкाрдХिрд╕्рддाрдирд▓ा рд╕िрдпाрдЪिрди рд╕िрдоेрд╡рд░ рдЕрд╕рд▓ेрд▓्рдпा рднाрд░рддीрдп рд╕ैрди्рдпाрдЪी рд░рд╕рдж
рддोрдбрдг्рдпाрдХрд░ीрддा рдХाрд░рдЧिрд▓-рд╢्рд░ीрдирдЧрд░ рдпा рдоाрд░्рдЧाрд╡рд░ рдХрдм्рдЬा рдХрд░ाрдпрдЪा рд╣ोрддा.
рджुрд╕рд░े рдЬрдо्рдоु рдХाрд╢्рдоिрд░рдордз्рдпे рджрд╣рд╢рддрд╡ाрджाрд▓ा рдкुрди्рд╣ा рдкुрдирд░рдЬिрд╡ीрдд рдХрд░рдг्рдпाрд╕ाрдаी
рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд╕ैрди्рдпाрдиे рдпाрдЖрдзी рджुрд░्рд▓рдХ्рд╖िрдд рдЕрд╕рд▓ेрд▓्рдпा рднाрдЧाрдХрдбे рднाрд░рддीрдп рд╕ैрди्рдпाрдЪे рд▓рдХ्рд╖
рдПрдХрд╡рдЯрдг्рдпाрд╕ рднाрдЧ рдкाрдбाрдпрдЪे рд╣ोрддे.
‘рдСрдкрд░ेрд╢рди рд╡िрдЬрдп’
рд╕्рдкेрд╢рд▓ рд╕рд░्рд╡िрд╕ेрд╕рдЪ्рдпा рд╕рд░्рд╡ोрдд्рдХृрд╖्рдЯ рддुрдХрдб्рдпा, рддрд╕ेрдЪ рдиॉрд░्рджрди рд▓ाрдИрдЯ рдЗрди्рдл्рд░рдЯ्рд░ींрдЪ्рдпा
резрез рдмрдЯाрд▓िрдпрди рддुрдХрдб्рдпा рдпा рдпुрдж्рдзाрдд рдЧुंрддрд╡рд▓्рдпा рд╣ोрдд्рдпा.рднाрд░рддीрдп
рд╕ैрди्рдпाрдиे ‘рдСрдкрд░ेрд╢рди рд╡िрдЬрдп’ рдпा рдиाрд╡ाрдЦाрд▓ी рдХाрд░рдЧिрд▓рдЪ्рдпा рдпुрдж्рдзाрд╕ाрдаी рдХाрд░рд╡ाрдИ рдЪाрд▓ू рдХेрд▓ी.
рднौрдЧोрд▓िрдХ рдкрд░िрд╕्рдеिрддी рд▓рдХ्рд╖ाрдд рдШेрддा рд░ेрдЬिрдоेंрдЯрд▓ рд╡ рдмрдЯाрд▓िрдпрдирдкुрд░рддीрдЪ рдХाрд░рд╡ाрдИ
рд╢рдХ्рдп рд╣ोрддी. рдд्рдпाрдоुрд│े рдлौрдЬेрдЪी рд╕ंрдЦ्рдпा рдХेрд╡рд│ рд╡ीрд╕ рд╣рдЬाрд░рдкрд░्рдпंрдд
рдорд░्рдпाрджिрдд рдаेрд╡рдг्рдпाрдд рдЖрд▓ी. рдЯाрдпрдЧрд░ рд╣िрд▓ рд╡ рддोрд▓ोрд▓िंрдЧ рдпेрдерд▓ा рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо
рднाрд░рддीрдп рдЬрд╡ाрдиांрдЪ्рдпा рд╕ाрд╣рд╕ाрдЪा рдкрд░ाрдХ्рд░рдоाрдЪा рдХрд│рд╕ рд╣ोрддा .
рд╣ा рднाрдЧ рдк्рд░рдЪंрдб рдбोंрдЧрд░ाрд│ рдЕрд╕рд▓्рдпाрдиे рдпा рднाрдЧाрдд
рддंрдд्рд░рдЬ्рдЮाрди рдЕрдгि рдХ्рд╖ेрдкрдгाрд╕्рдд्рд░ांрдЪा рдлाрд░рд╕ा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╣ोрдд рдирд╡्рд╣рддा. рд╣े рдпुрдж्рдз рдкाрдпрджрд│ाрдЪे рдпुрдж्рдз рд╣ोрддे. рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд╕ैрди्рдпाрд╡рд░
рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд╣рд▓्рд▓ा рдХрд░ूрди рдд्рдпांрдиा рдоाрд░ाрд╡े рд▓ाрдЧрдд рд╣ोрддे. рдпा рдпुрдж्рдзाрдд
рдЪाрд░ рдкрд░рдорд╡ीрд░ рдЪрдХ्рд░, рдЪाрд░ рдорд╣ाрд╡ीрд░ рдЪрдХ्рд░, реиреп
рд╡ीрд░рдЪрдХ्рд░ рдЖрдгि релреи рд╕ेрдиा рдоेрдб्рд▓ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдг्рдпाрдд рдЖрд▓े рд╣ोрддे.
рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдзाрдд рдЕрддिрд╢рдп рдХ्рд░ुрд░рдкрдгे
рдаाрд░ рдоाрд░рд▓ेрд▓्рдпा рд▓ेрдл्рдЯрдиंрдЯ рд╕ौрд░рдн рдХाрд▓िрдпा рдпांрдЪे рдиाрд╡ рдЖрдЬрд╣ी рднाрд░рддीрдпांрдЪ्рдпा рдЬीрднेрд╡рд░ рдЖрд╣े. рдоे резрепрепреп рд░ोрдЬी рдПрдХा рд╕्рдеाрдиिрдХ рдоेंрдврдкाрд│ाрдХрдбूрди рдоिрд│ाрд▓ेрд▓्рдпा
рдоाрд╣िрддीрдиंрддрд░ рдмрдЯाрд▓िрдХ рд╕ेрдХ्рдЯрд░рдордз्рдпे рд▓ेрдл्рдЯрдиंрдЯ рд╕ौрд░рдн рдХाрд▓िрдпा рдЖрдкрд▓्рдпा рд╕рд╣рдХाрд▒्рдпांрд╕рд╣ рдЧрд╕्рддीрд╡рд░
рдЧेрд▓े рд╣ोрддे. рдпाрд╡ेрд│ी рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд▓рд╖्рдХрд░ाрдЪ्рдпा
рдЬрд╡ाрдиांрдиी рдд्рдпांрдЪ्рдпाрд╡рд░ рдЬोрд░рджाрд░ рд╣рд▓्рд▓ा рдХेрд▓ा. рдпा рд╣рд▓्рд▓्рдпाрдоुрд│े рддेрдеीрд▓ рдШुрд╕рдЦोрд░ी рдЙрдЬेрдбाрдд рдЖрд▓ी.
рдХॅрдл्рдЯрди рд╡िрдХ्рд░рдо рдмрдд्рд░ा :рд╡िрдЬрдпी рдз्рд╡рдЬ рд░ोрд╡ूрди рдд्рдпाрдд рд▓рдкेрдЯूрди рдпेрдИрд▓
рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдзाрдд рд╢рд╣िрдж рдЭाрд▓ेрд▓े
рдХॅрдл्рдЯрди рд╡िрдХ्рд░рдо рдмрдд्рд░ा рдпांрдЪे рд╕рд╣рдХाрд░ी рдд्рдпांрдиा рд╢ेрд░рд╢ाрд╣ рдЕрд╕े рдо्рд╣рдгрдд. рдХेрд╡рд│ резрео рдорд╣िрди्рдпांрдкूрд░्рд╡ी рднाрд░рддीрдп рд▓рд╖्рдХрд░ाрдд рднрд░рддी рдЭाрд▓ेрд▓े
рдмрдд्рд░ा рдд्рдпांрдЪ्рдпा рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕ंрджेрд╢ाрд╕ाрдаी рд╕्рдорд░рдгाрдд рд░ाрд╣рддाрдд. рдмрдд्рд░ा рдпांрдиी рдпुрдж्рдзाрд╡рд░ рдЬाрдг्рдпाрдкूрд░्рд╡ी рд╕ांрдЧिрддрд▓े рд╣ोрддे, рдХी рднाрд░рддाрдЪा рд╡िрдЬрдпी рдз्рд╡рдЬ рд░ोрд╡ूрди рдкрд░рдд рдпेрдИрд▓ рдХिंрд╡ा рдд्рдпाрдд рд▓рдкेрдЯूрди
рдпेрдИрд▓.
рдд्рдпांрдЪ्рдпा рдХंрдкрдиीрд▓ा рдкॉрдИंрдЯ релрезрекреж
рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд▓рд╖्рдХрд░ाрдЪ्рдпा рддाрдм्рдпाрддूрди рдкрд░рдд рдШेрдг्рдпाрдЪा рдЖрджेрд╢ рдоिрд│ाрд▓ा рд╣ोрддा. рдд्рдпांрдиी рд╢рдд्рд░ूрдЪी рджिрд╢ाрднुрд▓ рдХрд░рдг्рдпाрд╕ाрдаी рд╢िрдЦрд░ाрдЪ्рдпा
рджुрд╕рд░ीрдХрдбूрди рдЪрдврдг्рдпाрдЪी рдпोрдЬрдиा рдЖрдЦрд▓ी рд╣ोрддी. рдд्рдпाрдд рдд्рдпांрдиा рдпрд╢ рдЖрд▓े. рдмрдд्рд░ा рдпांрдиी
рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд▓рд╖्рдХрд░ाрдЪ्рдпा рддीрди рдЬрд╡ाрдиांрдиा рдаाрд░ рдоाрд░рд▓े. рдкрд░ंрддु, рдпा рд▓рдвाрдИрдд рддे рдЬрдЦрдоी рдЭाрд▓े. рддрд░ीрд╣ी рддे рд▓рдврдд рд░ाрд╣िрд▓े. реиреж рдЬूрди резрепрепреп рд░ोрдЬी рд╕рдХाрд│ी рей.рейреж рд╡ाрдЬрддा рдд्рдпांрдЪ्рдпा
рдХंрдкрдиीрдиे рд╢िрдЦрд░ рддाрдм्рдпाрдд рдШेрддрд▓े.
рд╢िрдЦрд░ рддाрдм्рдпाрдд рдЖрд▓्рдпाрд╡рд░ рдмрдд्рд░ा
рдо्рд╣рдгाрд▓े рд╣ोрддे, рдХी рдпे рджिрд▓ рдоांрдЧे рдоोрд░. рдд्рдпांрдЪ्рдпा рдпाрдЪ рд╢рдм्рджांрдордз्рдпे рдд्рдпांрдЪी рд╡िрд░рддा рджрдбрд▓ेрд▓ी рдЖрд╣े. рео рдЬुрд▓ै резрепрепреп рд░ोрдЬी рднाрд░рддीрдп рд▓рд╖्рдХрд░ाрдиे рдПрддिрд╣ाрд╕ीрдХ рдпрд╢ рдоिрд│рд╡िрдд
резрем рд╣рдЬाрд░ рдлूрдЯ рдЙंрдЪिрд╡рд░ рдЕрд╕рд▓ेрд▓े рекреоренрел рд╢िрдЦрд░ рдкрд░рдд рдоिрд│рд╡िрд▓े. рдкрд░ंрддु, рдпा рдоोрд╣िрдоेрдд рдХॅрдк्рдЯрди рдмрдд्рд░ा
рдХाрдоी рдЖрд▓े.рекреоренрел рд╢िрдЦрд░ рд╕рд░ рдХрд░рддाрдиा рдмрдд्рд░ा рдпांрдиी
рдЖрдкрд▓्рдпा рд╕рд╣рдХाрд▒्рдпांрдиा рд╕ोрдмрдд рдпेрдг्рдпाрд╕ рдордиाрдИ рдХेрд▓ी. рддुрдордЪ्рдпा рдоाрдЧे рдоुрд▓ंрдмाрд│ं рдЖрд╣ेрдд, рдЕрд╕े рдо्рд╣рдгрдд
рддे рдкुрдвे рдЧेрд▓े рд╣ोрддे.рдмрдд्рд░ा рдпांрдиा
рдорд░рдгोрдкрд░ांрдд рдкрд░рдорд╡ीрд░ рдЪрдХ्рд░ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдг्рдпाрдд рдЖрд▓े.
резрел рдоीрдЯрд░ рдЕंрддрд░ाрд╡рд░ूрди рд╢рдд्рд░ूрд╢ी
рд▓рдврдд рд╣ोрддे рд╡िрдЬрдпंрдд рдеाрдкрд░
рд░ाрдЬрдкूрддाрдиा рд░ाрдпрдлрд▓्рд╕рдордз्рдпे рдЕрд╕рд▓ेрд▓े
рдХॅрдк्рдЯрди рд╡िрдЬрдпंрдд рдеाрдкрд░ рдпांрдиा рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдзाрдд рдбрд░्рдЯी рдбрдЬрди рдпा резреи рд╕рджрд╕्рдпीрдп рдШाрддрдХ рдЯीрдордЪे
рдк्рд░рдоुрдЦ рдХрд░рдг्рдпाрдд рдЖрд▓े рд╣ोрддे. рдд्рдпांрдЪ्рдпाрдХрдбे
рдЯोрд▓ोрд▓िंрдЧ рд╢िрдЦрд░ рд╕рд░ рдХрд░рдг्рдпाрдЪी рдЬрдмाрдмрджाрд░ी рджेрдг्рдпाрдд рдЖрд▓ी рд╣ोрддी. резреи рдЬूрди резрепрепреп рдЪ्рдпा рд░ाрдд्рд░ी рд╡िрдЬрдпंрдд рдпांрдиी рдд्рдпांрдЪ्рдпा рдк्рд▓ाрдЯूрдирд▓ा рд▓ीрдб рдХेрд▓े. рдЯोрд▓ोрд▓िंрдЧ рд╕рд░ рдХेрд▓्рдпाрдиंрддрд░ рдд्рдпांрдиा рдкिंрдкрд▓्рд╕ рдЖрдгि рдиॉрд▓ рд╕рд░
рдХрд░рдг्рдпाрдЪी рдЬрдмाрдмрджाрд░ी рд╕ोрдкрд╡िрдг्рдпाрдд рдЖрд▓ी рд╣ोрддी. рд░ाрдд्рд░ीрдЪ्рдпा рд╕ुрдоाрд░ाрд╕ рдд्рдпांрдиी рдХрдаीрдг рдкрд░्рд╡рдд рдЪрдвूрди рд╢рдд्рд░ूрдЪ्рдпा рдЪौрдХीрдЬрд╡рд│ рдаाрдг рдоांрдбрд▓ा. рд╢рдд्рд░ूрдЪ्рдпा рдЪौрдХीрд╡рд░ рдЬोрд░рджाрд░ рд╣рд▓्рд▓ा рдХेрд▓ा. рдд्рдпांрдиी рдХेрд╡рд│ резрел рдоीрдЯрд░ рдЕंрддрд░ाрд╡рд░ूрди рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд▓рд╖्рдХрд░ाрдЪ्рдпा
рдЕрдиेрдХ рдЬрд╡ाрдиांрдЪा рдЦाрддрдоा рдХेрд▓ा. рдпाрдд рдд्рдпांрдиा рд╡ीрд░рдорд░рдг
рдЖрд▓े.
рдмॅрдЯрд▓ рдСрдл рде्рд░ी рдкिंрдкрд▓्рд╕рдордз्рдпे
рдд्рдпांрдиा рд╢िрдЦрд░ рддाрдм्рдпाрдд рдШ्рдпाрдпрдЪे рд╣ोрддे. рд╡िрдЬрдпंрдд рдпांрдЪ्рдпा
рдк्рд▓ाрдЯूрдирдЪे рдХрдоांрдбрд░ рдоेрдЬрд░ рдкी. рдЖрдЪाрд░्рдп рд╢рд╣िрдж рдЭाрд▓े
рддेрд╡्рд╣ा рдд्рдпांрдиी рдХрдоांрдб рдЖрдкрд▓्рдпा рд╣ाрддाрдд рдШेрддрд▓ी. реиреи рд╡рд░्рд╖ांрдЪे рд╡िрдЬрдпंрдд рдХेрд╡рд│ рдХाрд╣ी рдорд╣िрди्рдпांрдкूрд░्рд╡ी рднाрд░рддीрдп рд▓рд╖्рдХрд░ाрдд рджाрдЦрд▓ рдЭाрд▓े рд╣ोрддे. рд▓рдврддाрдиा рдд्рдпांрдиा рд╡ीрд░рдорд░рдг рдЖрд▓े. рдд्рдпांрдиा рдорд░рдгोрдкрд░ांрдд рд╡ीрд░рдЪрдХ्рд░ рдмрд╣ाрд▓ рдХрд░рдг्рдпाрдд рдЖрд▓े.
рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рдЪौрдХीрд╡рд░ рд╣рд▓्рд▓ा
рдХрд░рдг्рдпाрдкूрд░्рд╡ी рдд्рдпांрдиी рдд्рдпांрдЪ्рдпा рдХुрдЯुंрдмाрд▓ा рд▓िрд╣िрд▓ेрд▓्рдпा рдкрдд्рд░ाрдд рдо्рд╣рдЯрд▓े рд╣ोрддे, рдХी рдЬрд░ рддुрдо्рд╣ाрд▓ा рд╢рдХ्рдп рдЕрд╕ेрд▓ рддрд░ рдпेрдеे рдпेрд╡ूрди рдмрдШा рддुрдордЪ्рдпा
рднрд╡िрд╖्рдпाрд╕ाрдаी рднाрд░рддीрдп рд▓рд╖्рдХрд░ाрдиे рдХुрдаे рдпुрдж्рдз рд▓рдврд▓े. рд╡िрдЬрдпंрдд рдпांрдЪे рд╡рдбीрд▓ рдиिрд╡ृрдд्рдд рдХрд░्рдирд▓ рд╡ी. рдПрди. рдеाрдкрд░ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╡рд░्рд╖ी рд╣рдЬाрд░ो рдоैрд▓ांрдЪा
рдк्рд░рд╡ाрд╕ рдХрд░ूрди рдоुрд▓рдЧा рдЬेрдеे рд╢рд╣िрдж рдЭाрд▓ा рд╣ोрддा рддेрдеे рдЬाрддाрдд. рдоुрд▓ाрд▓ा рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ी рджेрдг्рдпाрд╕ाрдаी рдЖрдгि рдд्рдпाрдиे рджिрд▓ेрд▓ा рд╢рдм्рдж рдкाрд│рддाрдд.
рдордиोрдЬ рдкांрдбे рдпांрдЪे рдЕंрддिрдо
рд╢рдм्рдж , рдд्рдпांрдиा рд╕ोрдбू
рдирдХा
рдЦाрд▓ूрдмрд░ рд░िрдЬрд▓ाрдЗрдирд▓ा рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी
рдЬрд╡ाрдиांрдЪ्рдпा рддाрдм्рдпाрддूрди рд╕ोрдбрд╡िрддाрдиा рдХॅрдл्рдЯрди рдордиोрдЬ рдкांрдбे рд╢рд╣िрдж рдЭाрд▓े. рдХाрд░рдЧिрд▓ рд╕ेрдХ्рдЯрд░рдордзीрд▓ рдЦाрд▓ूрдмрд░ рд░िрдЬрд▓ाрдЗрди рдЕрддिрд╢рдп рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг
рдаिрдХाрдг рд╣ोрддे. рдд्рдпाрд╡рд░ рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी рд▓рд╖्рдХрд░ाрдиे рдХрдм्рдЬा
рдХेрд▓ा рд╣ोрддा. реирей рдЬुрд▓ैрдЪ्рдпा рд░ाрдд्рд░ी рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी
рдЬрд╡ाрдиांрдиी рдХॅрдк्рдЯрди рдкांрдбे рдЖрдгि рдд्рдпांрдЪ्рдпा рдЯीрдорд╡рд░ рддुрдлाрди рдЧोрд│ीрдмाрд░ рдХेрд▓ा. рд╢рдд्рд░ू рдкрдХ्рд╖ाрдЪे рд▓рдХ्рд╖ рд╡िрдЪрд▓िрдд рдХрд░рдг्рдпाрдЪी рдЬрдмाрдмрджाрд░ी рдкांрдбे
рдпांрдиा рджेрдг्рдпाрдд рдЖрд▓ी рд╣ोрддी. рдд्рдпांрдиी рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी
рд▓рд╖्рдХрд░ाрдЪ्рдпा рджोрди рдЬрд╡ाрдиांрдиा рдаाрд░ рдоाрд░ूрди рдкрд╣िрд▓्рдпा рдкोрдЭिрд╢рдирд╡рд░ рдХрдм्рдЬा рдХेрд▓ा. рдд्рдпाрдиंрддрд░ рдЖрдгрдЦी рджोрди рдЬрд╡ाрдиांрдиा рдоाрд░ूрди рджुрд╕рд░े рдкोрдЭिрд╢рди
рдоिрд│рд╡िрд▓े. рддिрд╕рд▒्рдпा рдкोрдЭिрд╢рдирд╡рд░ рд╣рд▓्рд▓ा рдХрд░рддाрдиा
рдд्рдпांрдЪ्рдпा рдЦांрдж्рдпाрд▓ा рдЖрдгि рдкाрдпाрд▓ा рджुрдЦाрдкрдд рдЭाрд▓ी. рдЬрдЦрдоी рдЕрд╡рд╕्рдеेрддрд╣ी рдд्рдпांрдиी рд╢рдд्рд░ूрдкрдХ्рд╖ाрд╡рд░ рдЧोрд│ीрдмाрд░ рд╕ुрд░ू рдаेрд╡рд▓ा. рдХॅрдк्рдЯрди рдкांрдбे рдЖрдгि рдд्рдпांрдЪ्рдпा рд╕рд╣рдХाрд▒्рдпांрдиी рдЪौрдеी
рдкोрдЭिрд╢рдирд╣ी рддाрдм्рдпाрдд рдШेрддрд▓ी. рдпाрд╡ेрд│ी рдкाрдХिрд╕्рддाрдиी
рд▓рд╖्рдХрд░ाрдЪी рдПрдХ рдЧोрд│ी рдд्рдпांрдЪ्рдпा рдбोрдХ्рдпाрд▓ा рд▓ाрдЧрд▓ी. рдпाрдд рддे рд╢рд╣िрдж рдЭाрд▓े.
рдпाрд╡ेрд│ी рдд्рдпांрдЪे рдЕंрддिрдо рд╢рдм्рдж рд╣ोрддे, рдиा рдЫोрдбрдиू. ( рдиेрдкाрд│ी рднाрд╖ेрдЪा рдорд░ाрдаी рдЕрд░्рде рдд्рдпांрдиा рд╕ोрдбू рдирдХा) реирек рд╡рд░्рд╖ांрдЪे рдкांрдбे рдпांрдиा рдорд░рдгोрдкрд░ांрдд рдкрд░рдорд╡ीрд░ рдЪрдХ्рд░
рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдг्рдпाрдд рдЖрд▓े.
рд╢рд╕्рдд्рд░ाрдкेрдХ्рд╖ा
рд╢рд╕्рдд्рд░ рдЪाрд▓рд╡рдгाрд░ा рд╕ैрдиिрдХ рдЬाрд╕्рдд рдорд╣рдд्рд╡ाрдЪा
рдж्рд░ाрд╕
рдЧाрд╡ाрдордз्рдпे рдЖрддा рдПрдХ рд╕्рдоाрд░рдХ рдмांрдзрд▓ेрд▓े рдЕрд╕ूрди рддेрдеे рдЕрдиेрдХ рдкрд░्рдпрдЯрдХ рднेрдЯीрд╕ाрдаी рдЬाрддाрдд. рддिрдеे
рдЧेрд▓्рдпाрдиंрддрд░ рд╣ी рдЬी рд╢िрдЦрд░े рдЖрд╣ेрдд рддी рджिрд╕рддाрдд рдЖрдгि рдирдХрд│рддрдкрдгे рдХाрд░рдЧिрд▓ рдпुрдж्рдзाрдордз्рдпे рд▓рдврд▓ेрд▓्рдпा
рд╕ैрдиिрдХांрдкुрдвे рдЖрдгि рд╡ीрд░рдЧрддी рдоिрд│ाрд▓ेрд▓्рдпा рд╢рд╣िрджांрдкुрдвे рдЖрдкрдг рдирддрдорд╕्рддрдХ рд╣ोрддो. рдЖрдкрд▓्рдпाрдХрдбे рдпा рдкрд░ाрдХ्рд░рдоाрд▓ा рдХिंрд╡ा рд╕ैрдиिрдХांрдЪ्рдпा рдпा
рдмрд▓िрджाрдиाрд▓ा рдкाрд╣िрдЬे рддрд╕े рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рджिрд▓े рдЬाрдд рдиाрд╣ी. рдХिрддीрд╣ी рдоोрдаे рддंрдд्рд░рдЬ्рдЮाрди рдЖрд▓े рддрд░ी
рдпुрдж्рдз рдЬे рдЬिंрдХрд▓े рдЬाрддे рддे рд╕ैрдиिрдХ рдЬिंрдХрддाрдд .рдЬे
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдЖрдкрд▓्рдпा рд╕ैрдиिрдХांрдиा рд╡िрд╕рд░рддे рддे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХрдзीрд╣ी рдоोрдаे рд╣ोрдК рд╢рдХрдд рдиाрд╣ी. рдЖрдЬрдЪ्рдпा
рдШрдбीрд▓ा рджेрд╢ाрдЪ्рдпा рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрддрддेрд▓ा рдмрд╣ुрдЖрдпाрдоी рдзोрдХे рдЖрд╣ेрдд. рдд्рдпाрд╕ाрдаी рд╕рдХ्рд╖рдо рд╕ैрди्рдпрдмрд▓ рдЧрд░рдЬेрдЪे
рдЖрд╣े. рдЗрддрдХेрдЪ рдиाрд╣ी рддрд░ рджेрд╢ाрддीрд▓ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдиाрдЧрд░िрдХाрдиे рджेрд╢рдк्рд░ेрдо рдЬाрдЧृрдд рдаेрд╡ूрди рдЖрдкрд▓े рдХрд░्рддрд╡्рдп
рдкाрд░ рдкाрдбрд▓े рддрд░ рдпा рдмрд╣ुрдЖрдпाрдоी рдзोрдХ्рдпांрдиा рдЖрдкрдг рдкрд░рддрд╡ूрди рд▓ाрд╡ू рд╢рдХрддो.
1. A
thorough review of the national security system in its entirety should be
undertaken by an independent body of credible experts, whether a national
commission or one or more task forces or otherwise as expedient.
2. Having a
National Security Advisor who also happens to be Principal Secretary to PM can
only be an interim arrangement. There must be a full time NSA and a second line
of personnel should be inducted into the system urgently and groomed for higher
responsibilities.
3. There
must be periodic intelligence briefings of [the] Cabinet Committee on Security
with all supporting staff in attendance.
4. Every
effort must be made to ensure that a satellite imagery capability of world
standard is developed indigenously and put in place in the shortest possible
time.
5.
Acquisition of high-altitude Unmanned Aerial Vehicles (UAVs) should be
undertaken and institutionalized arrangements made to ensure that imagery
generated by them is disseminated to concerned intelligence agencies as quickly
as possible.
6.
Communication interception equipment needs to be modernized and
direction-finding equipment augmented.
7. The
establishment of a single organization like the National Security Agency of the
USA, grouping together all communication and electronic intelligence efforts,
needs to be examined.
8. Adequate
attention has not been paid to develop encryption and decryption skills.
9. The issue
of setting up an integrated Defence Intelligence Agency needs to be examined.
10. There is
no institutionalized mechanism for coordination or objective oriented
interaction between intelligence agencies and consumers at different levels.
Similarly, there is no mechanism for tasking the agencies, monitoring their
performance and reviewing their records to evaluate their quality. Nor is there
any oversight of the overall functioning of the agencies. Accordingly, a
thorough examination of the working of the intelligence system with a view to
removing these deficiencies is called for.
11. Though
the efficacy of the Joint Intelligence Committee has increased since it became
part of the National Security Council Secretariat, its role and place in the
national intelligence framework should be evaluated in the context of the
overall reform of the system.
12. The
development of country/region specialization along with associate language
skills should not be further delayed. It is necessary to establish think tanks,
[to] encourage country specialization and to organize regular exchange of
personnel between them and the intelligence community.
13. In order
to have a young and fit Army, colour service [service before a soldier is
required to retire or to go as a reservist] should be reduced from seventeen
years to between seven to ten years. Released officers and men should then be
diverted to paramilitary formations. Subsequently, older cadres might be
further streamed into regular police forces.
14. Improved
border management necessitates a detailed study in order to evolve appropriate
force structures and procedures to deal with the inflow of narcotics, illegal
migrants, terrorists and arms. 1
5. Many
experts have suggested the need to enhance India's defence outlay as budgetary
constraints have affected modernization and created operational voids.
Government must determine the level of defence spending in consultation with
the concerned Departments and Defence Services.
16. Armed
forces headquarters are outside the apex governmental structure. This had led
to many negative results and it is felt that the Services headquarters should
be located within the Government. The entire gamut of national security
management and apex decision making and the structure and interface between the
Ministry of Defence and Armed Forces’ headquarters should be comprehensively
studied and reorganized.
17.
Beginning with Indira Gandhi, successive Indian Prime Ministers have
consistently supported an Indian nuclear weapons programme but enveloped it in
the utmost secrecy not taking into confidence their own party colleagues, the
Armed Forces and senior civil servants. [Records in government files] establish
that the Indian nuclear weapons programme had a much wider consensus than is
generally believed. Accordingly, the publication of a white paper on the Indian
nuclear weapons programme is highly desirable.
18. On many
vital issues, sufficient public information is not available in a single
comprehensive official publication. The Government must review its information
policy and develop structures and processes to keep the public informed of
vital national issues.
19. One of
the major factors influencing Pakistan's aggressive behaviour in 1947, 1965,
1971 and 1999 has been a deliberately cultivated perception of an ineffectual
Indian Army and a weak and vacillating Indian Government. Though Pakistan was
discomfited in all the four military adventures it undertook, it has attempted
to portray each as a narrowly missed victory. It is, therefore, necessary to
publish authentic accounts of the 1965 and 1971 wars to establish the facts. It
is also recommended that an authoritative account of the Kargil conflict be
published at an early date.
20. A true
partnership must be established between the Services and the DRDO [Defence
Research and Development Organization] to ensure that the latter gets full
backing and funding from the Services and the former get the indented equipment
they require without delay.
21.
Establishment of a civil–military liaison mechanism at various levels from
Command Headquarters to operative formations at the ground level is essential
to smoothen the relationship during times of stress and to prevent friction and
alienation of the local population.
22. A
rehabilitation programme for soldiers who were wounded in the Kargil war and
[for] others must be put in place.
23. The
dedication and valour of Ladakh Scouts and J&K Light Infantry merit
recognition through raising of additional units of these regiments locally.
24. The
country must not fall into the trap of Siachenization of the Kargil heights and
similar unheld gaps. The proper response would be a declaratory policy that
deliberate infringement of the sanctity of the LOC and crossborder terrorism
will meet with retaliation in a manner, time and place of India's choosing.
25. Credible
measures must be undertaken in J&K to win back alienated sections of the
population and attend to genuine discontent.
26. Neither
the Northern Army Command nor HQ 15 Corps nor the lower field formations had
media cells, which could cater to the requirement of the press corps. It must
also be recognized that the media has to be serviced at many levels – national,
local and international.
27. The US
Armed Forces usually operate dedicated radio and TV channels to entertain and
inform their armed forces when deployed overseas. The Government should
seriously consider similar dedicated facilities for the Indian Armed Forces. If
such facilities had been available at the time of Kargil, some of the
misleading reports and rumours that gained currency could have been effectively
countered.
28. The
committee was informed that Prasar Bharati [India's public sector broadcasting
organization] in J&K lacks Balti and other linguistic skills to reach the
people across the LOC. Unless such software and programming aspects are taken
care of, mere hardware expansion may not be cost effective.