140 कोटी भारतीयांच्या बळावर भारत ‘AI’ क्षेत्रात आघाडी घेण्याच्या तयारीत आहे. त्याच वेळी तंत्रज्ञानाच्या या नव्या शक्तीने व्यापक जनहितच साधले जावे, असा भारताचा ठाम आग्रह आहे. ‘आधी केले, मग सांगितले’ या न्यायाने ‘AI’ च्या अचाट सामर्थ्याचा उपयोग जनहितासाठी करून जगाला सर्वसमावेशक विकासाचा नवा संदेशही भारताने ‘इंडिया AI इम्पॅक्ट समिट - 2026’ च्या निमित्ताने दिला आहे.
AI क्रांतीचे नवे पर्व
जग आता कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (AI) नव्या पर्वात प्रवेश करत आहे. औद्योगिक क्रांती, माहिती-तंत्रज्ञान क्रांतीनंतर आता ‘AI क्रांती’ ही मानवजातीसमोरची सर्वात मोठी परिवर्तनशक्ती म्हणून उभी राहिली आहे. या पार्श्वभूमीवर भारताने केवळ सहभागी म्हणून नव्हे, तर दिशादर्शक म्हणून पुढे येण्याचा निर्धार व्यक्त केला आहे.
‘इंडिया AI इम्पॅक्ट समिट - 2026’ मध्ये पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 140 कोटी भारतीयांच्या सामूहिक बुद्धिमत्तेवर आधारलेले भारताचे ‘AI’ भविष्य जगासमोर मांडले. ही परिषद निव्वळ तंत्रज्ञानविषयक चर्चेपुरती मर्यादित नसून, जगभरातील धोरणकर्ते, तज्ज्ञ, संशोधक, उद्योगप्रतिनिधी आणि स्टार्टअप नवोन्मेषक एकत्र आले. ही उपस्थिती भारतावरील वाढत्या विश्वासाची पावती आहे.
सर्वसमावेशक AI ची संकल्पना
या परिषदेची संकल्पनाच ‘सर्वजन हिताय, सर्वजन सुखाय’ अशी मांडण्यात आली. ‘AI’ ही मोजक्या धनदांडग्यांच्या हातची शक्ती न राहता, समाजाच्या सर्व स्तरांपर्यंत पोहोचावी, हा भारताचा सुरुवातीपासूनचा दृष्टिकोन आहे. पाश्चिमात्य जगात ‘AI’ नफा, बाजारपेठ आणि स्पर्धेच्या चौकटीत चर्चिला जातो; भारताने त्यात सामाजिक न्याय, समावेशकता आणि भाषिक वैविध्य जोडले, हे भारताचे वैशिष्ट्य आहे.
मागील समिटमध्ये पंतप्रधानांनी नोंदवले की, ‘AI’ च्या चित्रांमध्ये बहुतेक डाव्या हाताने रेखाटन दिसते. डेटामध्ये विविधता नसेल तर ‘AI’ ची दृष्टी एकांगी राहते, हे उदाहरण देत भारताचा व्यापक दृष्टिकोन जगासमोर आला.
स्टार्टअप्स आणि धोरणात्मक प्रगती
भारताची ‘AI’ कामगिरी झपाट्याने वाढली आहे. १,५०० हून अधिक स्टार्टअप्स कार्यरत असून, त्यांचे एकूण मूल्य अब्जावधी डॉलर्सचे झाले आहे. आरोग्य, कृषी, शिक्षण, वित्त, संरक्षण क्षेत्रांत नवोन्मेष घडवत आहेत.
सरकारी पातळीवर ‘इंडिया AI मिशन’ केंद्रबिंदू आहे. १०,३७२ कोटी रुपयांच्या तरतुदीसह ३८,००० हून अधिक GPUs च्या संगणकीय क्षमतेचा वापर सुरू आहे. हे स्वदेशी AI पायाभूत सुविधांचे प्रतिनिधित्व आहे.
भाषिक वैविध्य आणि शिक्षण
‘भाषिणी’ उपक्रम विशेष उल्लेखनीय. बहुभाषिक भारतात विविध भाषांमध्ये अनुवाद, संवाद सुलभ करणारे हे ‘सर्वजन हिताय’ चे मूर्तरूप आहे. ‘भारत जेन’ आणि LLM विकास सुरू आहे. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण-२०२० अंतर्गत शालेय स्तरावर AI समावेश होतो आहे.
क्षेत्रनिहाय AI अंमलबजावणी
कृषीत हवामान अंदाज, पीक व्यवस्थापन; आरोग्यात निदान, टेलिमेडिसिन; वित्तात फसवणूक पकडणे; शहरी व्यवस्थापनात वाहतूक नियंत्रण अशा क्षेत्रांत AI चा प्रत्यक्ष फायदा होतो. ‘डिजिटल इंडिया’, ‘आधार’, ‘UPI’ सारख्या उपक्रमांवर AI उभारला जातो.
‘परीक्षा पे चर्चा’ मध्ये पंतप्रधानांनी विद्यार्थ्यांना AI चा सकारात्मक वापर शिकण्यासाठी करा, विचारशक्ती गमावू नका, असा संदेश दिला. भारतीय संशोधकांची जागतिक जर्नल्समध्ये उपस्थिती वाढली आहे.
सॉफ्ट पॉवर आणि जागतिक नेतृत्व
योग, आयुर्वेद, डिजिटल पायाभूत सुविधा आणि लोकशाही यांचा संगम भारताला वेगळेपण देतो. समिटमध्ये नैतिक AI वापरावर भारत नेतृत्व करू शकतो, असा संदेश दिला.
बहुआयामी लाभ आणि भविष्य
गुंतवणूक, संशोधन सहकार्य, जागतिक धोरणातील सहभाग वाढेल. विकसनशील जगाचा आवाज वाढवण्याची भारताची भूमिका आहे. १४० कोटी लोकसंख्या ही डेटा-कौशल्य शक्ती आहे. ‘इंडिया AI इम्पॅक्ट समिट - 2026’ ने भारत तंत्रज्ञानाला कल्याणासाठी ‘सर्वजन हिताय, सर्वजन सुखाय’ ने वापरेल, असा संदेश दिला.
No comments:
Post a Comment