अमेरिका-इराण युद्धाच्या गेल्या ८ दिवसांतील घडामोडींनी जागतिक अर्थव्यवस्थेसोबतच भारतीय बाजारपेठेतही मोठी खळबळ उडवून दिली

 अमेरिका-इराण युद्धाच्या गेल्या ८ दिवसांतील घडामोडींनी जागतिक अर्थव्यवस्थेसोबतच भारतीय बाजारपेठेतही मोठी खळबळ उडवून दिली आहे. भारतासाठी हे संकट दुहेरी आहे: एकीकडे तेलाच्या वाढत्या किमती आणि दुसरीकडे शेअर बाजारातील अस्थिरता.

या परिस्थितीचे सविस्तर विश्लेषण खालीलप्रमाणे आहे:

१. तेलाच्या किमतींवरील परिणाम (Crude Oil Impact)

भारत आपल्या गरजेच्या ८५% तेल आयात करतो, त्यामुळे आखाती देशांतील तणावाचा थेट फटका खिशाला बसतो.

• किमतीत मोठी वाढ: २८ फेब्रुवारी २०२६ रोजी युद्ध सुरू होण्यापूर्वी कच्च्या तेलाचे (Brent Crude) दर प्रति बॅरल $७२ च्या आसपास होते. अवघ्या ८ दिवसांत ते $९२.६९ पर्यंत पोहोचले आहेत (जवळपास ३०% वाढ).

• होर्मुझची सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz): इराणने ही सामुद्रधुनी बंद केल्यामुळे जागतिक तेल पुरवठ्याचा २०% हिस्सा धोक्यात आला आहे. भारताचे निम्मे तेल याच मार्गाने येते, त्यामुळे पुरवठा साखळी विस्कळीत होण्याची भीती आहे.

• महागाईचा धोका: अर्थतज्ज्ञांच्या मते, तेलाच्या किमतीत प्रत्येक $१० ची वाढ भारताच्या महागाई दरात (Inflation) सुमारे ०.३०% वाढ करू शकते.

२. भारतीय शेअर बाजाराची स्थिती (Stock Market Reaction)

युद्धाच्या बातम्यांमुळे गुंतवणूकदारांमध्ये घबराट (Panic) पसरली असून भारतीय बाजारपेठेने गेल्या दोन वर्षांतील सर्वात मोठी घसरण अनुभवली आहे.

• सेन्सेक्स आणि निफ्टीची घसरण: गेल्या काही दिवसांत Sensex सुमारे ३,००० अंकांनी तर Nifty ७०० पेक्षा जास्त अंकांनी कोसळला. एकाच दिवशी गुंतवणूकदारांचे साधारण ६.६ लाख कोटी रुपये बुडाले.

• FII ची विक्री: परदेशी संस्थागत गुंतवणूकदारांनी (FIIs) केवळ दोन दिवसांत १२,०४८ कोटी रुपयांचे शेअर्स विकून बाहेर पडणे पसंत केले आहे.

• क्षेत्रनिहाय परिणाम (Sectoral Impact):

  • फटका बसलेली क्षेत्रे: एव्हिएशन (विमान कंपन्या), पेंट्स, टायर आणि लॉजिस्टिक क्षेत्रातील कंपन्यांचे शेअर्स घसरले आहेत, कारण तेलाच्या किमती वाढल्यामुळे त्यांचा खर्च वाढतो.

  • फायदा झालेली क्षेत्रे: ओएनजीसी (ONGC) आणि ऑईल इंडियासारख्या तेल उत्पादक कंपन्यांचे शेअर्स मात्र तेजीत आहेत.

३. रुपयाचे मूल्य (Currency Pressure)

युद्धाच्या अनिश्चिततेमुळे गुंतवणूकदार डॉलरकडे वळले आहेत. परिणामी, भारतीय रुपया ₹९२.१८ प्रति डॉलर या ऐतिहासिक नीचांकी पातळीवर पोहोचला आहे. रुपया कमकुवत झाल्यामुळे आयात अधिक महाग झाली असून त्याचा परिणाम इलेक्ट्रॉनिक्स आणि इतर आयातित वस्तूंवर होत आहे.

४. भारताने केलेली बचावात्मक पावले

चीन आणि पाकिस्तानच्या तुलनेत भारताने आपली आर्थिक स्थिती सावरण्यासाठी काही महत्त्वाचे निर्णय घेतले आहेत:

• रशियन तेलाचा वापर: अमेरिकेने भारताला रशियन तेल खरेदी करण्यासाठी ३० दिवसांची विशेष सवलत (Waiver) दिली आहे, जेणेकरून इराणमधील तुटवडा भरून काढता येईल.

• DII चा पाठिंबा: परदेशी गुंतवणूकदार पैसे काढत असताना, भारतीय संस्थागत गुंतवणूकदारांनी (DIIs) मोठ्या प्रमाणावर खरेदी करून बाजार पूर्णपणे कोसळण्यापासून वाचवला आहे.

---

थोडक्यात सांगायचे तर: जरी सध्या बाजार दबावाखाली असला आणि पेट्रोल-डिझेल महाग होण्याची शक्यता असली, तरी भारताची 'बॅलन्सिंग ॲक्ट' (रशिया आणि अमेरिका दोघांशी असलेले संबंध) आपल्याला चीन किंवा पाकिस्तानपेक्षा लवकर सावरण्यास मदत करेल.