इराणमध्ये सध्या सुरू
असलेले आंदोलन आणि
तेथील बिघडलेली परिस्थिती
पाहता, संपूर्ण जगाचे
लक्ष या इस्लामिक
राष्ट्राकडे लागले आहे.
सर्वोच्च नेते आयतुल्ला
खामेनेई यांच्या विरोधात
तरुणांनी पुकारलेले हे बंड ऐतिहासिक वळणावर असल्याचे
दिसते.
तुमच्या प्रश्नाचे आणि सध्याच्या
परिस्थितीचे सखोल विश्लेषण
खालीलप्रमाणे आहे:
१. तख्तापलाट (Regime Change) होण्याची शक्यता किती?
इराणमध्ये तख्तापलाट होईल की नाही, हे
प्रामुख्याने तीन गोष्टींवर
अवलंबून आहे:
- लष्कर आणि IRGC ची भूमिका: इराणमध्ये निव्वळ लष्कर नाही,
तर 'इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड
कॉर्प्स' (IRGC) ही समांतर आणि
अत्यंत शक्तिशाली फौज आहे. जोपर्यंत
ही फौज खामेनेईंच्या
पाठीशी आहे, तोपर्यंत सत्तापालट
होणे कठीण आहे. पण
जर खालच्या स्तरावरील
सैनिकांनी जनतेवर गोळीबार करण्यास
नकार दिला, तर सत्तेला
तडे जाऊ शकतात.
- नेतृत्वाचा अभाव: आंदोलकांकडे सध्या खामेनेईंना पर्याय
म्हणून कोणताही एक चेहरा
किंवा खंबीर नेता समोर
आलेला नाही. क्रांती यशस्वी
होण्यासाठी एका संघटित नेतृत्वाची
गरज असते.
- आर्थिक कणा मोडला आहे: अर्थव्यवस्थेला लागलेली
'घरघर' हेच यावेळच्या आंदोलनाचे
मुख्य इंधन आहे. जेव्हा
मध्यमवर्ग आणि कामगार वर्ग
रस्त्यावर उतरतो, तेव्हा सरकारला
राज्य करणे अशक्य होते.
२. अमेरिकेची भूमिका आणि 'Loaded and Ready' चा अर्थ
अमेरिकेने दिलेला इशारा
अत्यंत गंभीर आहे.
"Loaded and Ready" (आम्ही
सज्ज आहोत) या
विधानाचा अर्थ असा
होतो की:
- लष्करी सज्जता: अमेरिकेने आधीच आखाती देशांमध्ये
आणि भूमध्य समुद्रात आपली
विमानवाहू जहाजे आणि क्षेपणास्त्रे
तैनात केली आहेत. जर
इराण सरकारने निदर्शकांवर मोठा
नरसंहार केला, तर अमेरिका
'मानवतावादी हस्तक्षेप' (Humanitarian
Intervention) करू शकते.
- सायबर आणि तांत्रिक मदत: अमेरिका इराणमधील
इंटरनेट बंदी झुगारून आंदोलकांना
सॅटेलाइट इंटरनेट (उदा. Starlink) किंवा
अन्य तांत्रिक मदत पुरवण्याची
शक्यता आहे.
- इशारा: हा इशारा केवळ
इराणला नाही, तर रशिया
आणि चीनलाही आहे की,
अमेरिका या प्रदेशात सक्रियपणे
हस्तक्षेप करण्यास मागे हटणार
नाही.
३. आंदोलनाचे स्वरूप हिंसक का
होत आहे?
- तरुणाईचा संताप: इराणमधील ७०% पेक्षा
जास्त लोकसंख्या ३० वर्षांखालील आहे.
त्यांना नोकऱ्या नाहीत आणि
कडक सामाजिक बंधने नको
आहेत.
- भ्रष्टाचार: देशातील संसाधने सर्वसामान्यांसाठी
वापरण्याऐवजी प्रादेशिक युद्धांमध्ये (लेबनॉन, येमेन, सीरिया)
खर्च केली जात असल्याचा
जनतेचा आरोप आहे.
- दमनकारी धोरण: आतापर्यंत सात जणांचा मृत्यू
झाल्याचे वृत्त आहे. पोलिसांच्या
हिंसाचारामुळे शांततापूर्ण आंदोलनाचे रूपांतर आता क्रांतीमध्ये
होताना दिसत आहे.
निष्कर्ष:
पुढे काय होऊ शकते?
इराण सध्या एका
'ज्वालामुखी'वर उभा
आहे. जर आंदोलने
अशीच चालू राहिली
आणि पाश्चात्य देशांनी
(विशेषतः अमेरिका आणि इस्रायल)
आंदोलकांना प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्ष
पाठिंबा दिला, तर
इराणमध्ये १९७९ नंतरचा
सर्वात मोठा सत्तापालट
पाहिला मिळू शकतो.
मात्र, खामेनेई प्रशासन
सहजासहजी सत्ता सोडणार
नाही, ज्यामुळे तिथे
दीर्घकाळ संघर्ष चालण्याची
शक्यता आहे.
