पुण्यात 2025 मध्ये रस्ते सुरक्षा संदर्भात गंभीर आव्हाने आहेत, ज्यामध्ये 290 लोकांचा मृत्यू झाला आहे, यामध्ये 90% प्रकरणे दुचाकी वाहनचालक आणि पादचाऱ्यांच्या असतात. रस्त्यांवरील मृत्यूसंख्या कमी करण्यासाठी व प्रवास सुरक्षित बनवण्यास सर्वांमध्ये सहकार्य आवश्यक आहे

 

पुण्यातील रस्ते सुरक्षेचे आव्हान ही केवळ प्रशासकीय जबाबदारी नसून ती एक सामाजिक चळवळ होणे गरजेचे आहे. २०२५ मधील आकडेवारीनुसार मृत्यूदरात १५% घट झाली असली, तरी २९० जीव गमावणे ही मोठी हानी आहे. विशेषतः दुचाकीस्वार आणि पादचारी हे सर्वात जास्त 'vulnerable' (असुरक्षित) घटक आहेत.

खालील चेकलिस्ट विविध Stakeholders (हितधारक) लक्षात घेऊन तयार करण्यात आली आहे, ज्यामुळे पुण्यातील रस्ते अधिक सुरक्षित होण्यास मदत होईल. . वाहनचालकांसाठी . पादचाऱ्यांसाठी पुणे महानगरपालिका (PMC) आणि प्रशासन पुणे वाहतूक पोलीस शाळा, महाविद्यालये आणि कॉर्पोरेट संस्था आपत्कालीन सेवा

---

१. वाहनचालकांसाठी सुरक्षा चेकलिस्ट (Drivers & Riders)

पुण्यातील ९०% अपघात दुचाकीस्वारांशी संबंधित असल्याने, चालकाची वैयक्तिक शिस्त अत्यंत महत्त्वाची आहे.

• सुरक्षा गियर:
• [ ] आयएसआय (ISI) प्रमाणित हेल्मेटचा वापर (चालक आणि मागे बसणाऱ्या व्यक्तीसाठीही).
• [ ] हेल्मेटचा पट्टा (Strap) नीट लावलेला असल्याची खात्री करणे.
• [ ] रात्रीच्या वेळी गडद किंवा परावर्तित (Reflective) जॅकेट वापरणे.
• वाहन स्थिती:
• [ ] ब्रेक, टायर प्रेशर आणि इंडिकेटर्सची नियमित तपासणी.
• [ ] आरसे (Side mirrors) योग्य स्थितीत असणे, जेणेकरून मागील ट्रॅफिक दिसेल.
• ड्रायव्हिंग शिस्त:
• [ ] लेन शिस्त: झिझॅग पद्धतीने गाडी न चालवणे.
• [ ] वेग मर्यादा: शहरातील अंतर्गत रस्त्यांवर वेगावर नियंत्रण ठेवणे.
• [ ] सिग्नलचे पालन: पिवळा सिग्नल असताना घाई न करता थांबण्याची तयारी करणे.
• [ ] चुकीच्या बाजूने (Wrong side) वाहन चालवणे पूर्णपणे टाळणे.
• [ ] मद्यपान करून किंवा अमली पदार्थांच्या प्रभावाखाली गाडी न चालवणे.

---

२. पादचाऱ्यांसाठी सुरक्षा चेकलिस्ट (Pedestrians)

पादचारी हे रस्ते अपघातातील दुसऱ्या क्रमांकाचे बळी आहेत.

• रस्ता ओलांडताना:
• [ ] नेहमी झेब्रा क्रॉसिंगचाच वापर करणे.
• [ ] 'आधी उजवीकडे, मग डावीकडे आणि पुन्हा उजवीकडे' पाहून रस्ता ओलांडणे.
• [ ] रस्ता ओलांडताना मोबाईलचा वापर किंवा हेडफोन पूर्णपणे टाळणे.
• फुटपाथचा वापर:
• [ ] चालण्यासाठी फुटपाथचाच वापर करणे; फुटपाथ नसल्यास वाहनांच्या समोरून (Facing traffic) चालणे.
• दृश्यमानता:
• [ ] रात्रीच्या वेळी चालताना चालकांना सहज दिसेल अशा रंगाचे कपडे घालणे.

---

३. पुणे महानगरपालिका (PMC) आणि प्रशासन (Infrastructure)

रस्त्यांची रचना आणि देखभाल ही अपघातांना रोखण्यासाठी पायाभूत पायरी आहे.

• रस्ते बांधणी व दुरुस्ती:
• [ ] खड्डेमुक्त रस्त्यांचे उद्दिष्ट आणि पावसाळ्यानंतर तातडीने दुरुस्ती.
• [ ] रस्त्यांवरील ब्लॅक स्पॉट्स (Black Spots - जिथे वारंवार अपघात होतात) ओळखून तिथे तांत्रिक सुधारणा करणे.
• पादचारी सुविधा:
• [ ] अतिक्रमणमुक्त आणि सलग फुटपाथची निर्मिती.
• [ ] पुरेसे स्कायवॉक आणि सबवे तयार करणे, जिथे पादचाऱ्यांची संख्या जास्त आहे.
• प्रकाश व्यवस्था:
• [ ] सर्व मुख्य रस्ते आणि अंतर्गत गल्ल्यांमध्ये पुरेशी पथदिव्यांची (Street lights) सोय.
• चिन्हांकन (Signage):
• [ ] स्पष्टपणे दिसणारे दिशादर्शक फलक आणि वेगमर्यादेचे बोर्ड लावणे.
• [ ] झेब्रा क्रॉसिंग आणि स्टॉप लाईनचे पेंटिंग नियमितपणे करणे.

---

४. पुणे वाहतूक पोलीस (Traffic Police)

अंमलबजावणी आणि तंत्रज्ञानाचा वापर हा या विभागाचा मुख्य भाग आहे.

• तंत्रज्ञानाचा वापर:
• [ ] 'CCTV' द्वारे ई-चलन प्रणाली अधिक कडक करणे.
• [ ] सिग्नल तोडणाऱ्या आणि वेगमर्यादा ओलांडणाऱ्यांवर तात्काळ कारवाई.
• गस्त आणि तपासणी:
• [ ] मद्यधुंद चालकांसाठी (Drink and Drive) रात्रीची गस्त वाढवणे.
• [ ] विनाहेल्मेट आणि ट्रिपल सीट फिरणाऱ्या दुचाकीस्वारांवर कारवाई.
• प्रबोधन:
• [ ] शाळा, महाविद्यालये आणि आयटी कंपन्यांमध्ये रस्ते सुरक्षा कार्यशाळा आयोजित करणे.

---

५. शाळा, महाविद्यालये आणि कॉर्पोरेट संस्था

तरुणांमध्ये जनजागृती केल्यास भविष्यातील अपघात कमी होतील.

• [ ] विद्यार्थ्यांसाठी अनिवार्य रस्ते सुरक्षा प्रशिक्षण कार्यक्रम.
• [ ] परवाना (License) नसलेल्या अल्पवयीन मुलांनी गाड्या आणू नयेत यासाठी कडक नियम.
• [ ] 'Road Safety Clubs' ची स्थापना करून विद्यार्थ्यांना 'Traffic Volunteers' म्हणून तयार करणे.
• [ ] ऑफिसला जाणाऱ्या कर्मचाऱ्यांसाठी 'Car-pooling' किंवा सार्वजनिक वाहतुकीला प्रोत्साहन देणे.

---

६. आपत्कालीन सेवा (Medical & Emergency Services)

अपघातानंतरचा 'गोल्डन अवर' (पहिला एक तास) जीव वाचवण्यासाठी महत्त्वाचा असतो.

• [ ] महामार्गांवर आणि मुख्य चौकांत रुग्णवाहिकांची (Ambulance) २४/७ उपलब्धता.
• [ ] सर्वसामान्यांना 'प्रथोमपचार' (First Aid) आणि अपघातातील जखमींना कशी मदत करावी, याचे प्रशिक्षण देणे.
• [ ] 'Trauma Care Units' ची संख्या वाढवणे.

---

निष्कर्ष

पुण्यातील रस्ते सुरक्षा केवळ १५% सुधारेल असे न मानता, ती 'Zero Fatality' (शून्य मृत्यू) कडे नेण्याचे आपले उद्दिष्ट असायला हवे. जेव्हा प्रत्येक पुणेकर रस्त्यावर उतरताना स्वतःला आणि इतरांना सुरक्षित ठेवण्याची शपथ घेईल, तेव्हाच खऱ्या अर्थाने रस्ते सुरक्षित होतील.