"राष्ट्रीय सुरक्षेसमोरचे धोके

 

पुणे पुस्तक महोत्सवांतर्गत आयोजित 'लीड फेस्टिवल' मधील "राष्ट्रीय सुरक्षेसमोरचे धोके" या विषयावरील चर्चेची सविस्तर समरी खालीलप्रमाणे आहे:

ही चर्चा प्रामुख्याने भारताच्या अंतर्गत आणि बाह्य सुरक्षेपुढील आव्हानांवर केंद्रित होती. यामध्ये माजी पोलीस महासंचालक जयंत उमराणीकर आणि प्रवीण दीक्षित यांनी मार्गदर्शन केले.

प्रमुख मुद्दे आणि चर्चा:

• तज्ज्ञांचा परिचय:
• जयंत उमराणीकर: आंतरराष्ट्रीय साम्यवाद, इस्लामिक कट्टरतावाद आणि दहशतवाद (विशेषतः पाकिस्तान पुरस्कृत) यांचे तज्ज्ञ. त्यांनी १९९३ चे मुंबई बॉम्बस्फोट आणि पुरुलिया शस्त्रास्त्र प्रकरणाच्या तपासात महत्त्वाची भूमिका बजावली होती [01:32].
• प्रवीण दीक्षित: माजी पोलीस महासंचालक, ज्यांनी प्रशासकीय आणि सुरक्षा व्यवस्थेत दीर्घकाळ काम केले आहे.
• राष्ट्रीय सुरक्षेचे स्वरूप: चर्चेत असे स्पष्ट करण्यात आले की, राष्ट्रीय सुरक्षा म्हणजे केवळ सीमेवरील युद्ध नसून, देशांतर्गत शांतता, आर्थिक स्थैर्य आणि सायबर सुरक्षा यांचाही त्यात समावेश होतो.
• प्रमुख धोके:
• दहशतवाद आणि कट्टरतावाद: पाकिस्तान पुरस्कृत दहशतवाद आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील इस्लामिक कट्टरतावाद हे भारतासाठी मोठे धोके असल्याचे उमराणीकर यांनी नमूद केले [01:18].
• संघटित गुन्हेगारी: दहशतवाद आणि संघटित गुन्हेगारी यांचे एकमेकांशी असलेले कनेक्शन देशाच्या सुरक्षेला नख लावणारे आहे.
• सायबर सुरक्षा: सध्याच्या काळात सायबर गुन्हेगारी आणि डिजिटल माध्यमांतून पसरवली जाणारी चुकीची माहिती (Misinformation) हे एक नवीन आणि मोठे आव्हान आहे.
• नागरिकांची भूमिका: चर्चेचा मुख्य उद्देश नागरिकांमध्ये जागरूकता निर्माण करणे हा होता. राष्ट्रीय सुरक्षा ही केवळ सरकार किंवा पोलिसांची जबाबदारी नसून, प्रत्येक नागरिकाने सतर्क राहणे आवश्यक आहे, असे आवाहन दोन्ही तज्ज्ञांनी केले [56:51].
• पुस्तकांचे महत्त्व: कार्यक्रमाच्या सुरुवातीला उल्लेख केल्याप्रमाणे, वाचनामुळे नागरिकांची प्रगल्भता वाढते आणि जेव्हा नागरिक वाचन करतात, तेव्हाच देश प्रगती करतो आणि सुरक्षित राहतो [00:20].

निष्कर्ष: चर्चेचा समारोप करताना वक्त्यांनी सांगितले की, आव्हाने मोठी असली तरी योग्य प्रशिक्षण, तंत्रज्ञानाचा वापर आणि जनसहभाग याद्वारे आपण या धोक्यांचा सामना करू शकतो. वेळेअभावी प्रेक्षकांचे प्रश्न घेता आले नाहीत, तरीही सुरक्षेबाबतची जागरूकता पोहोचवण्याचे काम या सत्राने केले [56:42].